Từ đơn vị sinh kế đến không gian thương lượng cá nhân: những biến đổi trong lối sống, giá trị và chuẩn mực gia đình Việt Nam qua các thời kỳ
Từ khóa
Tóm tắt
Bài viết phân tích biến đổi lối sống, giá trị và chuẩn mực gia đình Việt Nam từ nông nghiệp truyền thống đến bối cảnh đô thị hóa, già hóa và số hóa. Nghiên cứu sử dụng tiếp cận lịch sử - so sánh, dựa trên dữ liệu thứ cấp từ điều tra dân số, khảo sát, văn bản pháp luật và tài liệu học thuật mới. Kết quả cho thấy gia đình chuyển từ đại gia đình phụ hệ gắn với kinh tế hộ và nghĩa vụ huyết tộc sang gia đình hạt nhân, hai nguồn thu, xuyên địa phương và kết nối số. Hệ giá trị dịch chuyển từ thứ bậc, phục tùng và hy sinh sang sự kết hợp giữa tình cảm, đầu tư cho con cái, tự chủ cá nhân và thương lượng trong quan hệ vợ chồng, cha mẹ và con cái. Tuy nhiên, hiện đại hóa không xóa bỏ khuôn mẫu cũ; bất bình đẳng giới trong lao động chăm sóc, bạo lực gia đình và ưa thích con trai vẫn hiện diện. Bài viết lập luận gia đình Việt Nam biến đổi theo logic tái tổ hợp chọn lọc giữa truyền thống và hiện đại, thay vì thay thế tuyến tính. Từ đó, nghiên cứu đề xuất phát triển hạ tầng chăm sóc, hỗ trợ cân bằng công việc và gia đình, củng cố gia đình di cư và thúc đẩy bình đẳng giới theo vòng đời trong bối cảnh già hóa nhanh.
