Thần linh và tổ tiên: mối liên hệ giữa cộng đồng và dòng họ trong lễ tạ mộ của người Dao Quần Chẹt ở Yên Bái

Tóm tắt

Lễ tạ mộ (chảy chấu) của người Dao Quần Chẹt ở Yên Bái là một nghi lễ truyền thống quan trọng, thể hiện sự gắn kết chặt chẽ giữa cộng đồng, dòng họ và cá nhân trong đời sống tín ngưỡng. Nghi lễ này nhằm tri ân công lao của tiền nhân đối với dòng họ và kiến tạo không gian thiêng, nơi gia tiên, Ông cụ và thần linh tối cao cùng hiện diện. Khảo sát lễ tạ mộ tại dòng họ Lương cho thấy, cấu trúc nghi lễ phản ánh mối quan hệ ba chiều: gia tiên hưởng lễ, thần linh chứng giám, con cháu bày tỏ lòng hiếu kính và cầu phúc. Đặc biệt, lễ tạ mộ cho thấy cơ chế “thăng cấp” từ cá nhân quá cố đến vị thế gia tiên, Ông cụ và thần linh. Nghi lễ không chỉ khẳng định bản sắc văn hóa người Dao Quần Chẹt, mà còn thể hiện sự tiếp biến linh hoạt giữa tín ngưỡng Đạo giáo và các tôn giáo khác tại địa phương, đồng thời, góp phần bảo tồn di sản và củng cố tinh thần cộng đồng.