BIẾN THỂ NGÔN NGỮ XÃ HỘI TRONG THÁI ĐỘ ĐÁNH GIÁ VIỆC DÙNG ĐẠI TỪ NHÂN XƯNG GIỮA CÁC CẶP VỢ CHỒNG VIỆT NAM

Tóm tắt

Các nghiên cứu Ngôn ngữ và Giới tính cho thấy, nhìn chung nữ giới nói năng lễ độ hơn nam giới. Trong số ít ỏi đại từ nhân xưng thật sự của tiếng Việt, các
đại từ “tao - mày” và “nó” tuy không biểu thị giới tính nhưng phân chia tôn ti và thái độ của người nói. Vì xã hội truyền thống Việt Nam theo chế độ phụ hệ, người
ta dễ chấp nhận người chồng dùng những đại từ này khi nói với vợ hay nói về vợ hơn là người vợ dùng những đại từ này khi nói với chồng hay về chồng. Thái độ
đánh giá khác nhau này tuy dễ dàng tìm thấy trong các sách báo Việt Nam xuất bản vào những thập niên đầu thế kỷ XX, nhưng chưa bao giờ được kiểm chứng
trong thực tế, nhất là dùng phương pháp thống kê. Khảo sát của Pham and Pham [22] về thái độ đối với việc dùng các đại từ này ở các cặp vợ chồng ở miền Nam
cho thấy, ở cả hai phái nam và nữ, người ta dễ chấp nhận cho người chồng dùng các đại từ này với vợ hơn là người vợ dùng với chồng. Tình huống, học vấn, và
cộng đồng là những yếu tố quan trọng quyết định mức độ chấp nhận này. Bài báo này trình bày một khảo sát các cặp vợ chồng người Bắc sống ở Hà Nội và so
sánh với kết quả khảo sát các cặp vợ chồng người Nam. Kết quả cho thấy: a) người Nam và Bắc, cả nam và nữ, đều dễ chấp nhận cho người chồng dùng các đại từ
này để nói với vợ hoặc nói về vợ, hơn là người vợ dùng để nói với chồng hoặc nói về chồng; b) với người Nam và Bắc, các đại từ này dễ được chấp nhận khi đang
cãi vã hơn là khi không có mâu thuẫn gì; c) khác với người Nam, việc dùng các đại từ này dễ được người Bắc chấp nhận ở những người trẻ hơn là ở người lớn tuổi;
và d) khác với người Nam, đối với người Bắc, nghề nghiệp cũng như học vấn không phải là tác nhân quan trọng trong thái độ đánh giá này.