Mộ tưởng niệm – di sản văn hóa đặc sắc trong bình diện mộ hợp chất quý tộc thời Nguyễn ở các tỉnh phía Nam thời Trung và Cận đại

Tóm tắt

Bài này giới thiệu về loại hình mộ kỷ niệm trong khung cảnh loại hình mộ hợp chất dành cho giới quý tộc thời Nguyễn thời Trung và Cận đại ở các tỉnh phía Nam Việt Nam. Đây là loại di sản văn hóa vật thể - phi vật thể hiếm có đương thời (1,5%). Chúng cũng rất quý giá vì thường gắn kết với các “danh nhân lịch sử” – những bậc “Khai quốc công thần” thời mở nước “Đại Nam nhất thống” Trung và Cận đại. Ngoài những quần thể đền thờ - lăng tẩm tiêu biểu Nam Bộ (Nguyễn Hữu Cảnh, 1650-1700; Lê Văn Duyệt, 1763-1832; Lê Văn Phong; Trương Tấn Bửu, 1752-1827; Trần Văn Học, Phan Tấn Huỳnh, “Ông Nhiêu Lộc”, Huỳnh Văn Tú…), các tác giả chuyên khảo huyền lăng Võ Tánh (1768-1801) ở cả thành Hoàng Đế và Gia Đinh, cùng lăng tẩm các chiến hữu của cụ liên quan đến trận thủy chiến lớn nhất và cuối cùng giữa quân Tây Sơn và Chúa Nguyễn trên sa trường Bình Định (Ví như, quận công Thái bảo Võ Di Nguy, 1745-1801; Ngô Tùng Châu; Khâm sai Chưởng dinh Thư Ngọc Hầu và 2 em trai Nguyễn tộc, v.v…). Theo quan điểm tác giả, sự hiện diện loại hình mộ kỷ niệm Võ Tánh và chiến hữu – những di tích Lịch sử văn hóa - nghệ thuật Quốc gia và cấp tỉnh ở Nam Bộ liên quan đến sự tôn vinh cá nhân anh hùng “phò vua”, “hộ quốc cứu dân” trong lịch sử mở nước “Hướng về Nam” thời Trung và Cận đại. Chúng góp phần làm nên đặc trưng nổi trội của nhân cách Nam Bộ đương thời. Cổ tích về cá nhân anh hùng Nam Bộ ấy còn được con cháu các thế hệ sau gìn giữ và tôn thờ trong tình cảm Việt “Uống nước nhớ nguồn” và ghi ân Tiên tổ “đã có công dựng nước”.