Tạp chí Khoa học và công nghệ Nông nghiệp Việt Nam
Tạp chí của Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam
XÂY DỰNG HỆ THỐNG TRA CỨU THÔNG TIN GIỐNG VÀ BỆNH HẠI CÂY SẮN (Manihot esculenta Crantz) TRÊN NỀN TẢNG WEB TÍCH HỢP CHATBOT SỬ DỤNG MÔ HÌNH NGÔN NGỮ LỚN GEMINI
Nghiên cứu này nhằm xây dựng hệ thống tra cứu thông tin giống và bệnh hại cây sắn (Manihot esculenta) trên website tích hợp chatbot sử dụng mô hình ngôn ngữ lớn Gemini. Dữ liệu tổng hợp từ tài liệu khoa học được chuẩn hóa thành cơ sở dữ liệu có cấu trúc. Phiên bản đầu tiên tích hợp thông tin của 5 giống sắn gồm KM94, KM140, KM98-7, KM98-5 và Xanh Vĩnh Phú, với các đặc điểm hình thái chính về lá, thân và củ. Cơ sở dữ liệu bệnh hại gồm 15 bệnh quan trọng, được phân loại theo 4 nhóm tác nhân là vi khuẩn, phytoplasma, nấm và virus, kèm thông tin về triệu chứng, nguyên nhân và biện pháp phòng trừ. Hệ thống được phát triển bằng HTML/CSS/JavaScript, backend Node.js/Express và Gemini API cho phép người dùng tra cứu theo danh mục hoặc đặt câu hỏi bằng ngôn ngữ tự nhiên. Kết quả thử nghiệm với 50 câu hỏi cho thấy chatbot trả lời đúng hoặc phù hợp 43 câu, đạt 86,0%. Khảo sát 15 người dùng ghi nhận mức độ hài lòng trung bình đạt 4,2/5,0 điểm. Kết quả cho thấy tính khả thi của việc tổ chức và khai thác dữ liệu giống, bệnh hại cây sắn bằng công cụ tra cứu trực tuyến tiếng Việt, mặc dù hệ thống còn cần mở rộng dữ liệu và đánh giá trên quy mô lớn hơn.
Phạm Văn Hoàng Thiên, Đồng Huy Giới, La Việt Hồng, Lê Thị Ngọc Quỳnh, Tạ Hồng Lĩnh, Lê Đức Thảo, Chu Đức Hà, Nguyễn Thị Ngọc Huệ
HOẠT TÍNH DIỆT TUYẾN TRÙNG Meloidogyne spp. CỦA VI KHUẨN VÙNG RỄ PHÂN LẬP TẠI TỈNH LÂM ĐỒNG THÔNG QUA HỢP CHẤT HỮU CƠ BAY HƠI (VOCs) VÀ ENZYME NGOẠI BÀO
Nghiên cứu được thực hiện nhằm phân lập và đánh giá tiềm năng kiểm soát sinh học tuyến trùng nốt sưngMeloidogynespp. của các chủng vi khuẩn vùng rễ thu thập từ các vùng trồng rau tại tỉnh Lâm Đồng. Tổng cộng 67 chủng vi khuẩn đã được phân lập từ 48 mẫu đất, trong đó 10 chủng được chọn để đánh giá hoạt tính sinh học. Kết quả cho thấy các hợp chất hữu cơ bay hơi (VOCs) do vi khuẩn sinh ra có khả năng gây chết ấu trùng tuổi 2 (J2) với hiệu quả cao, đặc biệt là chủng ĐD1-06 và ĐD2-04 đạt tỷ lệ gây chết trên 80 - 95% sau 6 - 12 giờ tiếp xúc. Ngoài ra, các chủng vi khuẩn còn thể hiện khả năng ức chế trứng đáng kể, với tỷ lệ ức chế đạt 73,33% ở chủng ĐD6-01 sau 5 ngày xử lý. Trong thí nghiệm tiếp xúc trực tiếp, tỷ lệ chết của J2 đạt tối đa 70,67% sau 48 giờ, trong đó chủng ĐD6-01 cho hiệu quả cao nhất. Kết quả khảo sát enzyme cho thấy chủng ĐD6-01 có hoạt tính chitinase và protease mạnh, góp phần vào cơ chế đối kháng tuyến trùng. Nhìn chung, các chủng vi khuẩn vùng rễ phân lập, đặc biệt là ĐD6-01, ĐD1-06 và ĐD2-04 thể hiện tiềm năng cao trong kiểm soát sinh học tuyến trùng thông qua cơ chế VOCs và enzyme ngoại bào. Kết quả nghiên cứu góp phần cung cấp cơ sở khoa học làm tiền đề cho việc phát triển chế phẩm vi sinh kiểm soát tuyến trùng phục vụ sản xuất nông nghiệp bền vững.
Trần Tiến Đạt, Nguyễn Hiếu Nhân, Dương Kim Hà, Trần Thị Ngọc Bích, Trần Thị Vân
NGHIÊN CỨU KHẢ NĂNG SINH SẢN VÀ SỰ GÂY HẠI CỦA TUYẾN TRÙNGMeloidogyne incognita TRÊN CÂY CHUỐI GIÀ NAM MỸ (Musa acuminata)
Nghiên cứu nhằm đánh giá khả năng sinh sản và mức độ gây hại của Meloidogyne incognita trên chuối già Nam Mỹ nuôi cấy mô trong điều kiện phòng thí nghiệm và nhà lưới. Kết quả ghi nhận tuyến trùng M. incognita có khả năng xâm nhiễm nhanh, hoàn thành vòng đời trong khoảng 28 ngày và sinh sản mạnh trên cây chuối. Mật số tuyến trùng ban đầu từ 1 đến 2 cá thể tuổi 2 (J2)/g đất đã đủ để gây ảnh hưởng rõ rệt đến sinh trưởng cây con, trong khi mật số cao hơn (≥ 3 - 4 J2/g đất) gây tổn thương nghiêm trọng đến bộ rễ, làm giảm chiều cao, kích thước lá, khối lượng thân giả và khối lượng rễ tươi. Hệ số sinh sản đạt đỉnh ở mật số ban đầu 1 J2/g đất, nhưng giảm ở các mật số cao hơn, phản ánh cơ chế tự điều chỉnh quần thể do cạnh tranh trong cùng quần thể. M. incognita gây hại trên cây chuối già Nam Mỹ giai đoạn cây con ngay ở mật độ lây nhiễm ban đầu thấp nhất với 0,5 J2/g đất. Kết quả này cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho việc quản lý tuyến trùng ngay từ giai đoạn đầu, góp phần hạn chế sự suy giảm sinh trưởng và bảo vệ năng suất chuối trong sản xuất.
Huỳnh Văn Nghi, Võ Thị Phương Dung, Cao Xuân Vinh, Nguyễn Thị Thu Nga, Trần Vũ Phến
KHẢO SÁT THÀNH PHẦN TUYẾN TRÙNG KÝ SINH TRÊN CÂY ỔI TẠI THÀNH PHỐ CẦN THƠ
Nghiên cứu được thực hiện nhằm khảo sát thành phần tuyến trùng ký sinh trên cây ổi Nữ Hoàng tại các xã Thới An Hội, Long Phú và Cù Lao Dung, thành phố Cần Thơ. Các triệu chứng đặc trưng của bệnh do tuyến trùng gây ra bao gồm lá vàng và kém phát triển, kích thước lá nhỏ, cây rụng lá sớm và chồi non kém phát triển. Hệ rễ khi nhiễm tuyến trùng Meloidogyne spp. phát triển kém, số lượng rễ tơ ít, xuất hiện nhiều u bướu và một số rễ bị thối đen. Dựa vào đặc điểm hình thái của các mẫu tuyến trùng phân lập, ghi nhận bốn giống tuyến trùng gồm Meloidogyne, Helicotylenchus, Tylenchorhynchus và Rotylenchulus. Trong đó, Meloidogyne spp. là loài chiếm ưu thế với mật số trung bình cao nhất (845 cá thể/500 g đất), tần suất xuất hiện cao (92,50%) và chỉ số ưu thế lớn (PV = 8126,95). Triệu chứng bệnh vàng lá và kém phát triển xuất hiện sau 30 ngày lây nhiễm nhân tạo đối với Meloidogyne spp. (2 trứng/1 g đất) trên cây ổi Nữ Hoàng giai đoạn cây con trong điều kiện nhân tạo. Triệu chứng rõ rệt hơn sau 60 NSLN, hệ rễ bị gây hại nghiêm trọng với nhiều bướu lớn xuất hiện dày đặc, rễ biến dạng, sưng phồng và giảm rõ rệt số lượng rễ tơ.
Lê Minh Tường, Nguyễn Trọng Phúc, Nguyễn Thị Kiều Trinh, Phạm Minh Mẫn, Đào Thị Hồng Xuyến
NGHIÊN CỨU BIỆN PHÁP QUẢN LÝ TỔNG HỢP BỆNH ĐỐM NÂU (Bipolaris oryzae) HẠI LÚA TẠI XÃ TRƯỜNG THÀNH, THÀNH PHỐ CẦN THƠ
Nghiên cứu một số biện pháp quản lý tổng hợp bệnh đốm nâu (Bipolaris oryzae) hại lúa ở điều kiện ngoài đồng nhằm đánh giá hiệu quả quản lý bệnh tại Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long trong hai vụ Hè Thu 2025 và Đông Xuân 2025 - 2026. Thí nghiệm được bố trí theo khối hoàn toàn ngẫu nhiên (RCBD) với 8 nghiệm thức và 3 lần lặp lại. Kết quả cho thấy, tất cả các nghiệm thức có xử lý (T1 - T7) đều làm giảm tỷ lệ bệnh (TLB) và chỉ số bệnh (CSB) đáng kể so với đối chứng không xử lý (T8). Đặc biệt, nghiệm thức T6 (kết hợp bón lót Trichoderma sp. + lân, bón thúc canxi silic và phun propiconazole giai đoạn 50 - 60 ngày sau sạ) cho hiệu quả tốt nhất. Tại thời điểm 21 ngày sau phun lần 2, hiệu quả giảm chỉ số bệnh của nghiệm thức T6 đạt từ 79,01% đến 80,92%. Hiệu quả kiểm soát bệnh ở nghiệm thức T6 đã thúc đẩy các yếu tố cấu thành năng suất phát triển tốt, giúp năng suất thực tế đạt cao nhất trong cả hai vụ (vụ Hè Thu 2025 đạt 3,21 tấn/ha và vụ Đông Xuân 2025 - 2026 đạt 7,65 tấn/ha). Việc phối hợp hài hòa giữa biện pháp xử lý tác nhân sinh học giúp giảm ngộ độc hữu cơ trong đất cùng với việc bổ sung các phân bón trung lượng và phun thuốc hóa học đúng thời điểm là giải pháp có hiệu quả cao trong quản lý bệnh đốm nâu và nâng cao năng suất lúa.
Nguyễn Thị Xuân Mai, Trần Thị Nam Lý, Nguyễn Đức Cương
PHÂN LẬP VÀ ĐÁNH GIÁ TÍNH NHẠY CẢM DIFENOCONAZOLE CỦA Colletotrichum spp. GÂY BỆNH THÁN THƯ TRÊN ỚT
Bệnh thán thư do Colletotrichum spp. gây ra là một trong những bệnh quan trọng trên ớt. Nghiên cứu được thực hiện nhằm phân lập, nhận diện và đánh giá tính nhạy cảm đối với difenoconazole của các chủng Colletotrichum spp. thu thập tại một số tỉnh đồng bằng sông Cửu Long (Bến Tre, Cần Thơ, Tiền Giang và Vĩnh Long). Tổng cộng 27 chủng nấm được phân lập và định danh bằng đặc điểm hình thái kết hợp với kỹ thuật PCR. Kết quả cho thấy Colletotrichum spp. phân bố phổ biến trên ớt chỉ thiên ở tất cả các địa phương khảo sát, trong khi trên ớt sừng chỉ ghi nhận tại Cần Thơ. Tất cả các chủng đều gây bệnh trên quả ớt khi gây vết thương cơ học. Chỉ số bệnh trên ớt chỉ thiên và ớt sừng dao động lần lượt trong khoảng 11,5 - 70,6% và 10,4 - 42,6%. Giá trị EC50 của difenoconazole đối với các chủng nấm phân lập dao động trong khoảng 0,24 - 1,24 µg/mL. So với khoảng giá trị 0,07 - 0,14 μg/mL ghi nhận ở các chủng Colletotrichum spp. chưa từng tiếp xúc với difenoconazole, các chủng nấm phân lập cho thấy xu hướng giảm tính nhạy cảm đối với hoạt chất này. Đáng chú ý, chủng CBT1 có giá trị EC50 cao nhất (1,24 μg/mL), khác biệt có ý nghĩa thống kê so với các chủng còn lại. Nghiên cứu cung cấp dữ liệu ban đầu phục vụ giám sát tính nhạy cảm với thuốc diệt nấm của Colletotrichum spp. trong sản xuất ớt.
Nguyễn Thị Liên, Nguyễn Ngọc Trang Nhi, Nguyễn Tăng Phú
PHÂN LẬP VÀ TUYỂN CHỌN THỰC KHUẨN THỂ TRIỂN VỌNG TRONG KIỂM SOÁT VI KHUẨN Xanthomonas citri GÂY BỆNH LOÉT TRÊN CÂY CAM SÀNH (Citrus nobilis)
Nghiên cứu được thực hiện nhằm phân lập và tuyển chọn các thực khuẩn thể bản địa có khả năng ký sinh trên vi khuẩn Xanthomonas citri gây bệnh loét trên cây cam Sành (Citrus nobilis), góp phần quản lý bệnh theo hướng sinh học. Kết quả đã phân lập được 104 dòng thực khuẩn thể và 34 chủng vi khuẩn X. citri từ mẫu lá, trái, cành và đất tại các vườn cây có múi ở đồng bằng sông Cửu Long. Trong đó, 28 dòng thực khuẩn thể có phổ ký sinh rộng và 22 chủng vi khuẩn thể hiện tính mẫn cảm cao với nhiều dòng thực khuẩn thể. Bốn chủng vi khuẩn (Xcc18, Xcc65, Xcc72, Xcc76) được xác định có độc lực cao trong điều kiện nhà lưới và được sử dụng để tuyển chọn thực khuẩn thể trong điều kiện phòng thí nghiệm. Kết quả tuyển chọn được 8 dòng thực khuẩn thể có tiềm năng kiểm soát vi khuẩn X. citri; trong đó, các dòng Φ3, Φ11, Φ12, Φ13, Φ15 và Φ16 tạo đốm tan rõ rệt, còn Φ9 và Φ24 có khả năng nhân mật số cao. Đánh giá hiệu quả phòng trừ bệnh loét trên cây cam Sành ở điều kiện nhà lưới cho thấy các dòng Φ11, Φ16 và Φ24 cho chỉ số bệnh tương ứng 28,24%; 35,71% và 34,76% vào thời điểm 19 ngày sau khi xử lý, tương đương với nghiệm thức xử lý thuốc Starner 20WP (22,45%) và thấp hơn có ý nghĩa thống kê so với đối chứng không xử lý (57,15%). Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các nghiên cứu tiếp theo về ứng dụng thực khuẩn thể trong quản lý bệnh loét trên cây có múi ngoài đồng ruộng.
Nguyễn Huy Thảo, Kha Thị Tường Vy, Trần Phan Quốc Khánh, Đoàn Thị Kiều Tiên, Nguyễn Thị Thu Nga
NGHIÊN CỨU XÁC ĐỊNH LIỀU LƯỢNG CHẾ PHẨM SINH HỌC Bacillus PHÒNG TRỪ BỆNH HÉO RŨ LẠC TẠI QUẢNG TRỊ VÀ THÀNH PHỐ HUẾ
Nhằm xác định liều lượng chế phẩm Bacillus tối ưu để kiểm soát nhóm bệnh héo rũ, lạc trồng trên 02 ruộng ở Hương Trà, thành phố Huế và Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị được bón chế phẩm với liều lượng 10 lít/ha, 20 lít/ha và 30 lít/ha để đánh giá các chỉ tiêu sinh trưởng, phát triển, năng suất, hiệu quả kiểm soát bệnh héo rũ. Kết quả thí nghiệm cho thấy, sử dụng chế phẩm Bacillus với liều lượng 20 lít/ha và 30 lít/ha đã làm tăng chiều cao cây (1,94 - 2,79 cm), số lượng nốt sần trên cây đạt 72,05 - 72,94 nốt sần ở giai đoạn làm quả và thu hoạch, đồng thời giảm tỷ lệ bệnh so với đối chứng khoảng 80,42 - 86,41% đối với bệnh héo rũ gốc mốc đen do nấm Aspegillus niger Van Tiegh, 91,01 - 93,77% đối với bệnh lở cỗ rễ do nấm Rhizoctonia solani Kuhn và 93,75 - 95,72% đối với bệnh héo rũ gốc mốc trắng do nấm Sclerotium rolfsii Sacc. Năng suất lạc tăng từ 5,25 - 5,28 tạ/ha khi sử dụng chế phẩm Bacillus với liều lượng 20 lít/ha và 30 lít/ha. Liều lượng 20 lít/ha được xác định là tối ưu về hiệu quả kinh tế và hiệu quả phòng chống bệnh. Kết quả nghiên cứu là cơ sở để xây dựng quy trình sử dụng chế phẩm sinh học Bacillus trong phòng chống bệnh héo rũ hại lạc tại các địa phương trồng lạc.
Nguyễn Tiến Long, Nguyễn Thị Thu Thủy, Nguyễn Xuân Hiếu, Nguyễn Đức Huy, Cao Thị Thuyết
MẬT SỐ VÀ HIỆU QUẢ GIẢM BỆNH BẠC LÁ LÚA (Xanthomonas oryzae pv. oryzae) CỦA VI KHUẨN Serratia nematodiphila CT-78 SAU 13 - 18 THÁNG TỒN TRỮ
Vi khuẩn đối kháng Serratia nematodiphila CT-78 được chứng minh có khả năng duy trì mật số và giúp giảm bệnh bạc lá lúa do vi khuẩn Xanthomonas oryzae pv. oryzae sau khi được tồn trữ 12 tháng trong các chất mang cám, trấu và bột talc. Kết quả nghiên cứu này cho thấy, hai chất mang trấu và bột talc có khả năng duy trì mật số vi khuẩn CT-78 đến 18 tháng tồn trữ, lần lượt đạt trên 106 và 105 CFU/g chế phẩm. Vi khuẩn CT-78 (105 CFU/mL) vẫn duy trì được khả năng giúp giảm bệnh bạc lá trong điều kiện nhà lưới. Trấu là chất mang thích hợp vì có khả năng duy trì mật số vi khuẩn tốt hơn, dễ kiếm tìm và có giá thành rẻ hơn bột talc. Cần tiếp tục tối ưu hóa thành phần dinh dưỡng và điều kiện tồn trữ để nâng cao hiệu quả của vi khuẩn đối kháng S. nematodiphila CT-78 khi ứng dụng vào thực tiễn sản xuất.
Thái Trần Anh Thư, Nguyễn Quang Tiến, Nguyễn Thị Phi Oanh, Nguyễn Đắc Khoa
TUYỂN CHỌN VÀ ĐỊNH DANH VI KHUẨN ĐỐI KHÁNG PHÂN LẬP TỪ ĐẤT RUỘNG TỈNH AN GIANG CÓ KHẢ NĂNG PHÒNG TRỊ BỆNH THỐI HẠT LÚA DO VI KHUẨN Burkholderia glumae
Thối hạt do vi khuẩn Burkholderia glumae là bệnh quan trọng ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng lúa gạo. Nghiên cứu này tuyển chọn và định danh vi khuẩn đối kháng bản địa phân lập từ đất ruộng ở Xã Bình Mỹ và Phường Châu Đốc của Tỉnh An Giang có khả năng giúp giảm bệnh thối hạt lúa. Có 8/27 chủng vi khuẩn ức chế mầm bệnh B. glumae trên đĩa thạch. Chủng BM-15 được chọn để khảo sát khả năng giúp giảm bệnh thối hạt do có khả năng đối kháng mạnh nhất và kích thích quá trình nẩy mầm và phát triển của hạt giống sau khi được ngâm với huyền phù vi khuẩn. Ba mật độ 103, 105 và 107 CFU/mL của huyền phù vi khuẩn BM-15 được dùng để khảo sát trong điều kiện nhà lưới bằng ba biện pháp xử lý gồm tưới vào đất 1 ngày trước khi gieo, ngâm hạt lúa giống 2 giờ trước khi gieo và phun lên bông lúa 24 giờ trước khi lây bệnh. Tỷ lệ hạt bệnh được ghi nhận ở thời điểm 5, 10 và 15 ngày sau lây bệnh (NSLB). Tất cả các nghiệm thức xử lý hạt với chủng vi khuẩn BM-15 đều cho thấy bệnh giảm đáng kể so với đối chứng không xử lý. Vi khuẩn BM-15 đối kháng với mầm bệnh bằng cơ chế cạnh tranh sắt nhờ khả năng tổng hợp ra hợp chất hút sắt siderophore. Ngoài ra, vi khuẩn BM-15 còn có khả năng kích thích cây lúa tăng trưởng do sinh ra chất indole-3-acetic acid (IAA). Kết quả định danh vi khuẩn bằng kỹ thuật giải trình tự gen 16S rRNA kết hợp với các khảo sát sinh hóa cho thấy BM-15 là vi khuẩn Bacillus subtilis.
Phạm Thiết Trình, Thái Trần Anh Thư, Nguyễn Đắc Khoa
NGHIÊN CỨU KHẢ NĂNG ĐỐI KHÁNG CỦA XẠ KHUẨN ĐỐI VỚI VI KHUẨN Erwinia chrysanthemi GÂY BỆNH THỐI HOA SEN (Nelumbo nucifera Gaertn)
Nghiên cứu được thực hiện tại Phòng thí nghiệm Bệnh cây, Khoa Bảo vệ Thực vật, Trường Nông nghiệp, Đại học Cần Thơ nhằm tuyển chọn các chủng xạ khuẩn có khả năng đối kháng mạnh với vi khuẩn Erwinia chrysanthemi gây bệnh thối hoa sen. Hoạt tính đối kháng của 20 chủng xạ khuẩn được đánh giá trong điều kiện phòng thí nghiệm với 5 lần lặp lại. Kết quả ghi nhận 5 chủng gồm UMT-82, UMT-14, UMT-16, UMT-128 và TG55 có khả năng đối kháng cao đối với E. chrysanthemi. với bán kính vòng vô khuẩn tương ứng là 5,58 mm; 5,52 mm; 5,50 mm; 5,47 mm và 5,32 mm tại thời điểm 4 ngày sau khi bố trí thí nghiệm. Khả năng ức chế sự gia tăng mật số vi khuẩn bằng huyền phù và dịch trích của 5 chủng (UMT-82, UMT-14, UMT-16, UMT-128 và TG 55) cũng được thực hiện trong điều kiện phòng thí nghiệm với 5 lần lặp lại. Kết quả cho thấy huyền phù của xạ khuẩn UMT-128 cho thấy khả năng ức chế mật số cao với trung bình log mật số là 7,920 CFU/mL ở thời điểm 48 giờ sau khi nuôi lắc. Kết quả nghiên cứu cần được tiếp tục đánh giá trong điều kiện nhà lưới để xây dựng biện pháp phòng trừ bệnh thối hoa sen.
Lê Minh Tường, Võ Thị Như Huỳnh, Phạm Quốc Thái, Lê Minh, Nguyễn Văn Tập, Đinh Hoàng Kha
ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG KÍCH THÍCH SINH TRƯỞNG VÀ PHÒNG TRỪ NẤM BỆNH (Fusarium oxysporum) CỦA CÁC CHỦNG VI KHUẨN VÙNG RỄ PHÂN LẬP TỪ CÂY CÀ PHÊ ARABICA (Coffea arabica L.) TẠI TỈNH SƠN LA
Nghiên cứu nhằm sàng lọc vi khuẩn kích thích sinh trưởng và kiểm soát nấm bệnh trên cây cà phê tại tỉnh Sơn La. Trong 14 chủng vi khuẩn phân lập từ vùng rễ cây cà phê chè, đã tuyển chọn được 03 chủng vi khuẩn tiềm năng và được định danh bằng trình tự gen 16S rRNA. Ba chủng vi khuẩn, ký hiệu là 34R, 42R và 5E có độ tương đồng 98 - 99% lần lượt với loài Bacillus subtilis, B. tropicus, B. velezensis. Chế phẩm phối trộn 03 chủng vi khuẩn này với giá thể PCB ở điều kiện thí nghiệm trong nhà lưới giúp tăng khả năng phát triển của cây cà phê chè. Khối lượng của thân và rễ tươi tăng lần lượt 13,08% và 28,35%; khối lượng khô tăng tương ứng 34,78% và 65,75% so với đối chứng. Trong điều kiện lây nhiễm nấm Fusarium oxysporum, chế phẩm này giúp cây cà phê chè phát triển ổn định và giảm tỷ lệ lá cây nhiễm bệnh xuống 49,06% và 53,23% so với đối chứng lần lượt vào giai đoạn sau thí nghiệm 03 và 06 tháng. Kết quả nghiên cứu cho thấy tiềm năng trong phát triển chế phẩm phối trộn 03 chủng vi khuẩn 34R, 42R và 5E với giá thể PCB trong chăm sóc và quản lý bệnh hại do nấm Fusarium oxysporum trên cà phê chè tại tỉnh Sơn La.
Lê Văn Mạnh, Hồ Mạnh Tường, Phạm Quang Huy, Nguyễn Thị Hồng Hà, Trần Thị Hoa, Phan Quyền, Phạm Phương Thảo Linh, Trần Thái Đạt, Trần Hồ Quang, Chu Hoàng Hà, Đỗ Tiến Phát
XÁC ĐỊNH ĐẶC TÍNH ĐỐI KHÁNG NẤM Fusarium oxysporum CỦA MỘT SỐ CHỦNG VI KHUẨN VÙNG RỄ CÂY RAU CẢI (Brassica sp.)
Nghiên cứu được thực hiện nhằm tuyển chọn và đánh giá khả năng đối kháng nấm Fusarium oxysporum của các chủng vi khuẩn vùng rễ cây rau cải. Từ 63 chủng vi khuẩn phân lập từ vùng rễ cây rau cải đã xác định được hai chủng ký hiệu RB.HP41 và RB.HP61 thể hiện hoạt tính đối kháng mạnh nhất với tỷ lệ ức chế sinh trưởng tản nấm đạt 45,83%. Cả hai chủng vi khuẩn nghiên cứu đều có khả năng sinh tổng hợp các enzyme chitinase, protease và β-glucanase với hoạt tính enzyme đạt lần lượt 4,260 U/mL và 5,947 U/mL đối với chitinase, 0,105 U/mL và 0,171 U/mL đối với protease và 5,798 U/mL và 5,408 U/mL đối với β-glucanase. Kết quả đánh giá khả năng đối kháng nấm bệnh trong môi trường nuôi cấy bổ sung chất cảm ứng là sinh khối nấm F. oxysporum, chitin 1%, casein 1% và β-glucan 0,1%, xác định tỷ lệ ức chế sinh trưởng tản nấm đạt từ 19,52% đến 28,57% đối với chủng RB.HP41 và 1,91% đến 28,09% đối với chủng RB.HP61, trong đó chủng RB.HP41 thể hiện hoạt tính đối kháng ổn định hơn so với chủng RB.HP61. Chủng RB.HP41 được định danh là Calidifontibacillus erzurumensis RB.HP41 bằng kỹ thuật giải trình tự gen 16S rRNA. Chủng Calidifontibacillus erzurumensis RB.HP41 có tiềm năng ứng dụng để phát triển chế phẩm sinh học phòng trừ bệnh do Fusarium trên cây rau cải.
Trịnh Thị Huyền Trang, Nguyễn Ngô Khánh Trình
TUYỂN CHỌN VI KHUẨN Bacillus VÀ Pseudomonas PHÁT HUỲNH QUANG TRONG KIỂM SOÁT SINH HỌC BỆNH HÉO RŨ TRÊN CÂY DƯA LEO
Nghiên cứu nhằm sàng lọc các vi khuẩn vùng rễ thuộc chi Pseudomonas phát huỳnh quang và chi Bacillus có khả năng phòng bệnh héo rũ trên cây dưa leo trong điều kiện nhà lưới. Nấm Fusarium oxysporum được xác định là tác nhân gây bệnh héo rũ trên cây dưa leo dựa trên các đặc điểm hình thái như khuẩn lạc màu trắng mịn đan vào nhau, mặt dưới thường có sắc tố tím, hình thành tiểu bào tử và đại bào tử. Bên cạnh đó, mẫu nấm ký hiệu FocN1 được giải trình tự vùng ITS cho thấy mức độ tương đồng 96,11% với loài Fusarium oxysporum. Dòng nấm Fusarium oxysporum FocN1 phân lập tại huyện Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long (nay là xã Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long) là dòng nấm độc gây bệnh héo rũ trên cây dưa leo trong điều kiện nhà lưới. Kết quả phân lập được một trăm mười tám dòng vi khuẩn vùng rễ cây dưa leo, trong đó có chín mươi dòng thuộc chi Bacillus, chiếm 76,27%, và mười lăm dòng thuộc chi Pseudomonas phát huỳnh quang, chiếm 12,71%. Kết quả sàng lọc vi khuẩn vùng rễ dựa trên khả năng đối kháng với nấm Fusarium oxysporum đã tìm ra ba dòng vi khuẩn vùng rễ Bacillus với ký hiệu B11, B13 và B18 có khả năng ức nấm Fusarium oxysporum với hiệu suất đối kháng lần lượt là 65,5%, 75,9% và 45,8%. Trong điều kiện nhà lưới, ba dòng vi khuẩn Bacillus với ký hiệu B11, B13 và B18 thể hiện hiệu quả kiểm soát bệnh ở giai đoạn sớm, khác biệt so với đối chứng không xử lý. Trong đó, dòng vi khuẩn Bacillus B13 ở mật số 106 CFU/g đất, đạt hiệu quả kiểm soát bệnh khoảng 65%.
Đoàn Thị Kiều Tiên, La Thùy Dung, Neáng Chanh Dy, Nguyễn Thị Thu Nga
TIỀM NĂNG CỦA NẤM NỘI SINH TRONG PHÒNG TRỪ SINH HỌC NẤMCeratocystis manginecans GÂY BỆNH CHẾT HÉO CÂY KEO
Nghiên cứu này được thực hiện nhằm tuyển chọn các chủng nấm nội sinh có hoạt tính ức chế nấm Ceratocystis manginecans gây bệnh chết héo cây keo. Kết quả nghiên cứu đã tuyển chọn được 02 chủng AHL15 và AHR39 có hoạt tính đối kháng, có hiệu lực ức chế nấm C. manginecans trong thí nghiệm đạt lần lượt là 71,8% và 72,3%. Hiệu lực ức chế sinh trưởng hệ sợi nấm gây bệnh của dịch lọc nuôi cấy thu từ 2 chủng nấm này lần lượt là 91,7% và 87,1%. Hiệu lực ức chế sự hình thành bào tử nấm gây bệnh lần lượt là 96,0% và 83,6%, trong khi hiệu lực ức chế sự nảy mầm của bào tử nấm gây bệnh của cả 2 chủng đều đạt 100%. Khoảng cách vòng kháng nấm gây bệnh của dịch chiết ethyl acetate từ dịch nuôi cấy của chủng AHL15 đạt 21,2 mm, trong khi ở chủng AHR39 đạt 5,2 mm. Chủng AHL15 được định danh tên khoa học là Alternaria alternata và chủng AHR39 là Chaetomium globosum. Hai chủng nấm này có tiềm năng ứng dụng trong nghiên cứu phát triển sản xuất chế phẩm sinh học phòng trừ bệnh chết héo cây keo.
Nguyễn Mạnh Đạt, Nguyễn Thị Minh Hằng, Nguyễn Thị Loan, Nguyễn Thành Tuấn, Đào Ngọc Quang, Trần Thanh Trăng, Nguyễn Mạnh Hà
KHẢ NĂNG TỒN LƯU CỦA NẤM Neopestalotiopsis saprophytica TRÊN TÀN DƯ THỰC VẬT VÀ BIỆN PHÁP XỬ LÝ
Nghiên cứu được thực hiện nhằm xác định khả năng tồn lưu, phát tán của bào tử nấm Neopestalotiopsis saprophytica, gây bệnh rụng lá Pestalotiopsis trên cây cao su và đánh giá hiệu quả của biện pháp xử lý nguồn bệnh trên tàn dư thực vật. Vị trí vết bệnh trên lá cao su ảnh hưởng rõ rệt đến khả năng rụng lá, trong đó các vết bệnh xuất hiện tại vùng gân chính có tỷ lệ cao nhất, đạt 46,9%. Nấm N. saprophytica có khả năng tồn lưu trên tàn dư thực vật trong vườn cao su ít nhất 12 tháng. Mật độ bào tử biến động theo thời gian trong năm và phụ thuộc vào lượng mưa, ẩm độ không khí với mật độ cao nhất ghi nhận vào tháng 8, đạt 6,5 ± 0,3 × 104 CFU/g. Bào tử nấm có khả năng phát tán đến độ cao 180 cm, trong đó mật độ bào tử tập trung chủ yếu ở độ cao 40 cm so với mặt đất. Biện pháp gom tàn dư thực vật thành băng giữa hai hàng cao su kết hợp xử lý bằng chế phẩm sinh học Trichoderma spp. cho hiệu quả cao trong xử lý nguồn bệnh, làm giảm 87,6% mật độ bào tử sau 5 tháng theo dõi. Kết quả là cơ sở đề xuất các biện pháp quản lý bệnh hiệu quả và bền vững.
Nguyễn Mạnh Hùng, Lê Thị Hằng, Nguyễn Hồng Tuyên, Ngô Quang Huy, Trịnh Xuân Hoạt, Lưu Ngọc Sinh, Nguyễn Hoàng Phú, Bùi Văn Sơn, Hoàng Thăng Long
ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG ĐỐI KHÁNG CỦA NẤM Trichoderma VỚI Pythium VÀ Phytophthora GÂY BỆNH NỨT THÂN XÌ MỦ VÀ THỐI RỄ TRÊN SẦU RIÊNG TRONG ĐIỀU KIỆN PHÒNG THÍ NGHIỆM
Nghiên cứu được thực hiện nhằm phân lập các chủng nấm Trichoderma hiện diện trong đất vùng rễ sầu riêng tại thành phố Cần Thơ và hai tỉnh Vĩnh Long, Đồng Tháp, đồng thời đánh giá khả năng đối kháng của chúng đối với các tác nhân gây bệnh thuộc nhóm Oomycetes. Kết quả phân lập từ 41 mẫu đất vùng rễ cho thấy Trichoderma hiện diện trong tất cả các mẫu khảo sát (100%), với tổng số 100 chủng được thu nhận trên môi trường chọn lọc. Thử nghiệm đối kháng in vitro với chủng Pythium deliense PD1.2 đã tuyển chọn được 15 chủng Trichoderma có khả năng đối kháng mạnh sau 72 giờ nuôi cấy, chiếm 15% tổng số chủng phân lập. Các chủng này tiếp tục được đánh giá với một chủng P. deliense (PD34.1) và bốn chủng Phytophthora sp. (PD13.2, PD13.4, PD26.2 và PD35.6). Kết quả cho thấy tất cả 15 chủng đều duy trì hiệu suất đối kháng cao, đạt từ 49,4% đến 55,0% sau 72 giờ nuôi cấy. Quan sát tại vùng tiếp giáp giữa sợi nấm đối kháng và sợi nấm gây bệnh sau 148 giờ cho thấy hiện tượng ký sinh và tiêu diệt hoàn toàn sợi nấm Pythium/Phytophthora. Phân tích trình tự vùng ITS bằng cặp mồi ITS1/ITS4 xác định 9/15 chủng đại diện thuộc loài Trichoderma asperellum, với độ phủ trình tự đạt 100% và mức độ tương đồng từ 99,64% đến 100% so với các trình tự tham chiếu trên GenBank. Kết quả nghiên cứu cho thấy T. asperellum là nguồn vi sinh vật bản địa có tiềm năng ứng dụng trong quản lý sinh học bệnh hại sầu riêng do Pythium và Phytophthora gây ra.
Trần Minh Tín, Trương Phúc Thịnh, Lâm Phước Thành, Lê Phước Thạnh
HIỆU LỰC CỦA HỢP CHẤT NANO TRONG ỨC CHẾ NẢY MẦM BÀO TỬ NẤMPyricularia oryzae VÀ QUẢN LÝ BỆNH ĐẠO ÔN, SINH TRƯỞNG CÂY LÚA GIAI ĐOẠN MẠ
Nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá hiệu quả của các hợp chất nano đối với sự nảy mầm bào tử nấm Pyricularia oryzae và khả năng quản lý bệnh đạo ôn trên cây lúa giai đoạn mạ. Nghiên cứu gồm hai thí nghiệm được bố trí hoàn toàn ngẫu nhiên với 7 nghiệm thức gồm: kẽm acetate 4 mM, nano chitosan - SA ở 3 nồng độ 0,006%; 0,013%; 0,027%; chitosan 0,16%; SA 0,027% và đối chứng, với 5 lần lặp lại. Ở thí nghiệm 1, huyền phù bào tử nấm P. oryzae được phối trộn với các hợp chất theo tỷ lệ 2:3 (v/v). Trong thí nghiệm 2, hạt lúa được xử lý với các hợp chất sau 2 giờ lây nhiễm bào tử nấm gây bệnh đạo ôn trên hạt. Kết quả cho thấy nano chitosan - SA 0,027% cho hiệu quả ức chế nảy mầm bào tử cao nhất, đạt 54,61% tại thời điểm 12 giờ sau xử lý. Đồng thời, nghiệm thức này giúp giảm tỷ lệ bệnh và chỉ số bệnh đạo ôn xuống còn 14,33% và 4,43% tại 21 ngày sau gieo. Nghiệm thức này đồng thời cải thiện sinh trưởng của cây lúa nhiễm bệnh ở giai đoạn mạ, với chiều dài rễ và trọng lượng cây đạt cao nhất ở thời điểm 21 ngày sau gieo. Kết quả cho thấy nano chitosan - SA có tiềm năng ứng dụng trong xử lý hạt nhằm hỗ trợ quản lý bệnh đạo ôn trên lúa.
Trương Đình Vân, Lê Thanh Toàn, Nguyễn Thị Thu Quyên, Nguyễn Ngọc Hân, Nguyễn Quốc Thái
KHẢ NĂNG PHÒNG TRỊ BỆNH THÁN THƯ HẠI ỚT DO NẤM Colletotrichum sp. GÂY RA CỦA HỢP CHẤT TANIN THỦY PHÂN TỪ THỰC VẬT
Nghiên cứu được thực hiện nhằm tìm ra các hợp chất tanin thủy phân từ thực vật có khả năng phòng trị bệnh thán thư trên cây ớt do nấm Colletotrichum sp. gây ra. Khả năng ức chế của hợp chất tannin thủy phân chiết xuất từ lá bàng, lá bạch đàn, lá ổi và lá rau răm đối với sự phát triển của nấm gây bệnh thán thư hại ớt được đánh giá trong điều kiện phòng thí nghiệm với 5 lần lặp lại. Kết quả cho thấy tanin thủy phân tách chiết từ lá bàng thể hiện hiệu quả ức chế mạnh nhất, với đường kính tản nấm nhỏ nhất đạt 13,45 mm và hiệu quả ức chế cao nhất đạt 66,16% tại thời điểm 7 ngày sau khi bố trí thí nghiệm. Khả năng phòng trị bệnh thán thư hại ớt của hợp chất tanin thủy phân tách chiết từ lá bàng cũng được thực hiện trong điều kiện nhà lưới với 5 lần lặp lại. Kết quả cho thấy cây ớt được xử lý với hợp chất tanin tách chiết từ lá bàng hai lần (trước 2 ngày và sau 2 ngày tính từ khi lây bệnh nhân tạo) mang lại hiệu quả phòng bệnh thán thư cao, thể hiện qua chỉ số bệnh thấp (10,82%) và hiệu quả giảm bệnh đạt 85,21% tại thời điểm 27 ngày sau khi lây nhiễm.
HIỆU QUẢ KIỂM SOÁT NẤM Fusarium sp. GÂY BỆNH THỐI TRÁI XOÀI CỦA MỘT SỐ DỊCH CHIẾT XUẤT TỪ THỰC VẬT VÀ CHITOSAN
Nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá hiệu quả kiểm soát nấm Fusarium sp. gây bệnh thối mềm trái xoài Cát Chu sau thu hoạch của một số dịch chiết xuất từ thực vật và chitosan. Thí nghiệm in vitro được bố trí trên đĩa Petri theo thể thức hoàn toàn ngẫu nhiên với 1 nghiệm thức đối chứng (dùng nước cất thanh trùng) và 20 nghiệm thức xử lý để đánh giá tính ức chế sự phát triển trực tiếp của sợi nấm, gồm dịch chiết xuất từ tỏi (1; 2; 4; 6; 8%), sả (1; 2; 4; 6; 8%), cỏ cứt heo (2; 4; 6; 8; 10%) và chitosan (0,2; 0,4; 0,6; 0,8; 1,0%). Kết quả cho thấy dịch chiết xuất từ tỏi ở nồng độ 6% và 8% có khả năng ức chế mạnh nhất sự phát triển của sợi nấm, trong khi chitosan nồng độ từ 0,6% trở lên cũng cho hiệu quả ức chế cao và ổn định. Dịch chiết xuất từ sả và cỏ cứt heo cho thấy hiệu quả ức chế thấp hơn. Trong thí nghiệm in vivo trên trái xoài Cát Chu, các nghiệm thức tỏi (6% và 8%) và chitosan 0,6% đều làm giảm đáng kể tỷ lệ diện tích vết bệnh so với đối chứng. Ở giai đoạn đầu, các nghiệm thức này đạt hiệu quả kiểm soát bệnh cao (đến 100%); tuy nhiên, theo thời gian, dịch chiết xuất từ tỏi duy trì hiệu quả ổn định hơn so với chitosan. Kết quả nghiên cứu này tiếp tục khẳng định tiềm năng ứng dụng của dịch chiết xuất từ tỏi và chitosan trong quản lý bệnh sau thu hoạch trên xoài theo hướng an toàn và thân thiện với môi trường.
Nguyễn Quốc Thái, Nguyễn Hữu Huỳnh, Phạm Thanh Tùng
NGHIÊN CỨU KHẢ NĂNG ỨC CHẾ CỦA DỊCH CHIẾT XẠ HƯƠNG VÀ CẨM QUỲ ĐỐI VỚI NẤM Colletotrichum spp. GÂY BỆNH THÁN THƯ TRÊN CÂY CÀ CHUA TẠI NGHỆ AN
Nghiên cứu ảnh hưởng của dịch chiết xạ hương và cẩm quỳ đến khả năng phòng trừ nấm Colletotrichum spp. gây bệnh trên cây cà chua cho thấy, dịch chiết xạ hương nồng độ 5% sau 48 giờ có hiệu lực ức chế đạt 70,24%, trong khi dịch chiết xạ hương nồng độ 10%, 15% và dịch chiết cẩm quỳ nồng độ 5%, 10%, 15% sau 12 giờ, 24 giờ và 48 giờ hiệu lực ức chế đối với sự nảy mầm của bào tử nấm Colletotrichum spp. đạt 100%. Trong điều kiện nhà lưới, phun dịch chiết xạ hương và cẩm quỳ với nồng độ 5%, 10% và 15% lên cây cà chua sau 24 giờ lây bệnh cho thấy hiệu lực ức chế tính gây bệnh củaColletotrichumspp. ở giai đoạn cây bắt đầu ra hoa đạt 50,68 - 69,09% (xạ hương) và 56,10 - 73,29% (cẩm quỳ); khi cây có quả với đường kính 3 - 4 cm đạt 46,08 - 62,80% (xạ hương) và 47,83 - 67,02% (cẩm quỳ); và sau thu hoạch quả lần đầu đạt 44,93 - 52,78% (xạ hương) và 46,22 - 59,70 (cẩm quỳ). Trên đồng ruộng sử dụng dịch chiết xạ hương nồng độ 15% hiệu lực phòng trừ đạt 49,95 - 61,26% và dịch chiết cẩm quỳ nồng độ 10% cho HLPT đạt 45,61 - 65,82%.
Võ Thị Dung, Vũ Triệu Mân, Vương Thị Thuý Hằng, Nguyễn Hữu Hiền, Hồ Thị Nhung, Đinh Thị Thu Hương, Nguyễn Hoàng Tiến
ẢNH HƯỞNG CỦA CAO CHIẾT LÁ SỐNG ĐỜI LY TRÍCH BẰNG DUNG MÔI DICHLOROMETHANE LÊN BỆNH BẠC LÁ VÀ SỰ TÍCH LŨY CÁC HỢP CHẤT POLYPHENOL TRONG MÔ LÁ LÚA
Nghiên cứu này đánh giá khả năng giảm bệnh bạc lá (Xanthomonas oryzae pv. oryzae) và sự tích lũy các hợp chất polyphenol trong mô lá lúa khi được phun với cao chiết lá sống đời (Kalanchoe pinnata (Lam.) Pers.) ly trích bằng dung môi dichloromethane. Thí nghiệm được thực hiện với ba nồng độ cao chiết (1; 1,5 và 2%) và ba biện pháp phun [ở 14, 7 và kết hợp 14 và 7 ngày trước lây bệnh (NTLB)] trong điều kiện nhà lưới. Tất cả nghiệm thức đều có khả năng giảm bệnh khác biệt có ý nghĩa so với đối chứng âm không xử lý cao chiết. Phun cao chiết 1% ở 7 NTLB có hiệu quả cao nhất và tương đương với đối chứng dương sử dụng thuốc Starner 20WP. Các hợp chất polyphenol tổng và nhóm hợp chất flavonoid tích lũy cao hơn trong mô lá lúa được phun cao chiết. Hàm lượng polyphenol tổng tăng cao ở thời điểm 7 ngày sau lây bệnh (NSLB) và duy trì cao hơn đối chứng âm đến 21 NSLB. Hàm lượng nhóm hợp chất flavonoid cũng tăng tương tự sau khi cây lúa được lây bệnh và duy trì ổn định ở các thời điểm tiếp theo. Sự tích lũy các hợp chất polyphenol đóng vai trò quan trọng trong cơ chế kháng bệnh của thực vật, nên hiệu quả giảm bệnh của cao chiết lá sống đời có liên quan đến cơ chế kích kháng.
Trương Văn Xạ, Trần Kim Thoa, Nguyễn Đắc Khoa
NGHIÊN CỨU SỬ DỤNG CuCl2 PHÒNG CHỐNG BỆNH KHẢM LÁ SẮN TRONG ĐIỀU KIỆN NHÀ LƯỚI
Sắn (Manihot esculenta Crantz) là cây lương thực và công nghiệp quan trọng ở Việt Nam, tuy nhiên bệnh khảm lá sắn do Sri Lanka Cassava Mosaic Virus (SLCMV) gây ra đã làm giảm năng suất củ 20 - 50% và có thể vượt quá 70 - 80% trong điều kiện nhiễm nặng. Việc ứng dụng các chất kích kháng nhằm tăng cường cơ chế phòng vệ của cây trồng được xem là một hướng tiếp cận tiềm năng trong quản lý bệnh hại. CuCl₂ là chất kích kháng phi sinh học, đã được xử lý cho một số cây trồng để chống lại bệnh hại nhưng chưa từng được áp dụng trên cây sắn bằng biện pháp ngâm hom. Nghiên cứu này được thực hiện nhằm đánh giá tác động của nồng độ đồng (II) clorua (CuCl₂) đến hiệu quả phòng trừ bệnh khảm lá sắn. Thí nghiệm bố trí theo khối đầy đủ được tiến hành trên giống sắn KM94, thu thập tại phường Kim Trà, thành phố Huế, bằng phương pháp ngâm hom trong dung dịch CuCl₂ với nồng độ 0,2 - 0,8% trong 24 giờ, sau đó trồng trong điều kiện nhà lưới. Kết quả cho thấy xử lý CuCl₂ ở nồng độ 0,2 - 0,4% mang lại hiệu quả bước đầu làm giảm mức độ biểu hiện bệnh (TLB, CSB, AUDPC có giá trị thấp hơn so với đối chứng), nhưng ít ảnh hưởng đến sinh trưởngvàsinh khối thân lá. Thực hiện các nghiên cứu tiếp theo ở quy mô đồng ruộng là cần thiết nhằm xác định nồng độ CuCl₂ tối ưu và đánh giá tính khả thi trong điều kiện sản xuất.
ĐÁNH GIÁ PHẢN ỨNG CỦA CÁC DÒNG HỒ TIÊU (Piper nigrum L.) ĐỐI VỚI Phytophthora capsici GÂY BỆNH CHẾT NHANH Ở GIAI ĐOẠN CÂY CON
Nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá phản ứng của cây hồ tiêu thực sinh (Piper nigrum L.) đối với Phytophthora capsici gây bệnh chết nhanh trong điều kiện lây nhiễm nhân tạo. Thí nghiệm được bố trí theo kiểu hoàn toàn ngẫu nhiên (CRD) với 20 dòng hồ tiêu thực sinh, mỗi dòng 15 cây, lây nhiễm bằng huyền phù bào tử động P. capsici ở mật độ 104 bào tử/mL. Kết quả cho thấy P. capsici xâm nhiễm sớm và gây hại mạnh ngay từ 10 ngày sau lây nhiễm. Sau 30 ngày, tỷ lệ nhiễm bệnh trung bình trên lá là 78,67%, ngọn là 50,67% và thân là 3,01%. Phản ứng đối với bệnh có sự phân hóa rõ rệt, trong đó các dòng DP7-H, Sr1-H và TAD14-H, TAD13-H có tỷ lệ cây chết từ 26,7 đến 46,7% và chỉ số AUDPC (Area Under Disease Progress Curve) cây chết lớn (499,5 - 599,5). Các dòng P4-H, TAD19-H, L2-H không ghi nhận cây chết mặc dù tỷ lệ nhiễm bệnh trên các bộ phận khí sinh cao. Tỷ lệ cây ra chồi mới trung bình đạt 49,68%. Nghiên cứu bước đầu xác định được 11 cá thể không biểu hiện triệu chứng thuộc 9 dòng hồ tiêu thực sinh, là nguồn vật liệu tiềm năng phục vụ nghiên cứu và chọn tạo giống hồ tiêu chống chịu bệnh chết nhanh.
Dương Thị Oanh, Trần Thị Diệu Hiền, Nguyễn Quang Ngọc, Phạm Thị Hoài, Trần Quang Trường
ĐIỀU TRA MỐI QUAN HỆ GIỮA CÁC YẾU TỐ CANH TÁC VÀ TÌNH HÌNH BỆNH HẠI TRÊN CÂY TIÊU (Piper nigrum L.) TẠI ĐỒNG NAI
Nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá ảnh hưởng của các yếu tố canh tác đến các bệnh hại chính trên lá cây tiêu tại Đồng Nai, điều tra hiện trạng canh tác tiêu thông qua phỏng vấn nông hộ và theo dõi diễn biến bệnh thán thư, đốm rong trên vườn tiêu canh tác theo phương thức truyền thống và phương thức hữu cơ. Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 01/2025 đến tháng 02/2026 tại các xã Phú Nghĩa, Bù Đăng, Lộc Ninh và Thiện Hưng của tỉnh Đồng Nai. Kết quả cho thấy, trên cây tiêu các bệnh chết nhanh, chết chậm, thán thư và đốm rong xuất hiện phổ biến; trong đó, yếu tố phân đạm có ảnh hưởng rõ rệt đến các bệnh hại trên lá tiêu; bón nhiều phân đạm có tỷ lệ bệnh cao hơn. Các vườn tiêu 10 - 20 năm tuổi và trồng nhiều giống hoặc xen canh có xu hướng các bệnh hại xuất hiện, gây hại thấp hơn và cho năng suất ổn định hơn. Bệnh thán thư và đốm rong xuất hiện từ đầu mùa mưa, tăng mạnh vào cuối mùa mưa - đầu mùa khô và duy trì đến thu hoạch. Canh tác tiêu theo phương thức hữu cơ có tỷ lệ và chỉ số bệnh thán thư và đốm rong thấp hơn so với phương thức truyền thống. Trồng nhiều giống tiêu hoặc xen canh với các cây trồng khác góp phần làm giảm tỷ lệ các bệnh hại chính và ổn định năng suất.
Võ Thị Ngọc Hà, Trần Công Khánh, Hà Minh Nhựt, Nguyễn Hoài Ninh
CẤU TRÚC QUẦN THỂ CỦA CÁC CHỦNG VI KHUẨN Xanthomonas oryzae pv. oryzae GÂY BỆNH BẠC LÁ LÚA TẠI HAI TỈNH ĐỒNG THÁP VÀ VĨNH LONG
Bệnh bạc lá lúa do vi khuẩn Xanthomonas oryzae pv. oryzae (Xoo) gây ra là một trong những bệnh gây thiệt hại nghiêm trọng đến năng suất và phẩm chất lúa gạo. Tính chống chịu vi khuẩn gây bệnh bạc lá được điều khiển bởi những gen chính trong từng giống và luôn thay đổi. Xác định cấu trúc quần thể của các chủng vi khuẩn Xanthomonas oryzae pv. oryzae được thực hiện trên bộ giống mang đơn gen kháng và giống chuẩn nhiễm trong điều kiện nhà lưới bằng phương pháp lây nhiễm nhân tạo với 30 chủng vi khuẩn Xanthomonas oryzae pv. oryzae thu thập tại hai tỉnh Đồng Tháp và Vĩnh Long. Kết quả cho thấy đã xác định được 8 nhóm kiểu hình, trong đó hai nhóm II và III có kiểu hình thuộc hệ thống phân nhóm Việt Nam (5 nhóm kiểu hình), kiểu hình của các nhóm VI, VII, VIII đã được công bố trước đây trên các chủng vi khuẩn Xanthomonas oryzae pv. oryzae của vùng đồng bằng sông Cửu Long, ba nhóm IX, X, XI có kiểu hình khác. Các chủng vi khuẩn Xanthomonas oryzae pv. oryzae phần lớn có kiểu hình thuộc nhóm III, chiếm 46,67%. Ba gen xa5, Xa7 và Xa21 trong tổng số 12 gen kháng vẫn còn hiệu lực kháng với các chủng Xanthomonas oryzae pv. oryzae thuộc hai tỉnh Đồng Tháp và Vĩnh Long. Trong đó, gen kháng xa5 có hiệu lực kháng cao 96,67%, gen Xa7 còn hiệu lực kháng 80% và gen Xa21 có hiệu lực kháng 56,67%.
Trần Thị Nam Lý, Nguyễn Thị Xuân Mai, Nguyễn Đức Cương
NGHIÊN CỨU ĐA DẠNG Colletotrichum sp. GÂY BỆNH ĐỐM LÁ TRÊN LAN DỰA VÀO HÌNH THÁI VÀ TRÌNH TỰ ITS
Nấm bệnh là nguyên nhân hàng đầu gây nên triệu chứng đốm lá trên các loài lan trồng tại Việt Nam, nhưng thông tin về đa dạng loài Colletotrichum còn thiếu. Nghiên cứu này được thực hiện nhằm xác định các phức hợp loài Colletotrichum gây bệnh trên lan Dendrobium và Aerides tại Việt Nam. Các mẫu lá, thân và hoa có triệu chứng bệnh được thu thập trong giai đoạn 2023 - 2025, sau đó tiến hành phân lập, quan sát hình thái và phân tích trình tự vùng ITS. Kết quả ghi nhận 3 phức hợp chính: (i) C. dracaenophilum gây triệu chứng đốm đen nhỏ, cháy nâu đầu lá và đốm nâu có quầng vàng trên Dendrobium; (ii) C. gloeosporioides gây bệnh đốm nâu trên lá Aerides và Mokara; (iii) C. orchidearum gây bệnh đốm nâu trên hoa Dendrobium. Nghiên cứu cung cấp dữ liệu trình tự và đặc điểm hình thái của các phức hợp loài, đồng thời mô tả triệu chứng bệnh đặc trưng, góp phần bổ sung cơ sở khoa học cho phân loại và nghiên cứu sâu hơn về Colletotrichum trên lan tại Việt Nam.
Huỳnh Thị Hồng Phấn, Thạch Bá Thiên, Đặng Thị Bảo Quyên, Nguyễn Thị Ngọc Tuyền, Lê Đình Đôn, Bùi Cách Tuyến
XÁC ĐỊNH NGUYÊN NHÂN GÂY BỆNH THÁN THƯ HẠI CÂY CAM BÙ (Citrus reticulata) TẠI TỈNH HÀ TĨNH
Cam bù (Citrus reticulata) là loài cây ăn quả đặc sản bản địa của Hà Tĩnh. Trên cây cam bù trồng tại 3 xã trọng điểm của Hà Tĩnh là xã Kim Hoa, Mai Hoa và xã Vũ Quang, vào giai đoạn thu hoạch có 9 loại bệnh hại; trong đó bệnh vàng lá greening và bệnh thán thư là hai loại bệnh gây hại phổ biến nhất. Triệu chứng điển hình của bệnh thán thư trên quả là các vết hoại tử hình tròn, lõm xuống. Kết quả phân lập, giám định các mẫu quả cam bù mang triệu chứng bệnh thán thư đã xác định được nguyên nhân gây bệnh thán thư trên cam bù tại Hà Tĩnh là do nấm C. gloeosporioides.
Hồ Thị Nhung, Nguyễn Hữu Hiền, Nguyễn Thị Thúy, Thái Thị Ngọc Lam, Cao Thị Thu Dung, Võ Thị Dung
NGHIÊN CỨU XÁC ĐỊNH TÁC NHÂN GÂY BỆNH TÀN LỤI TRÊN CÂY MĂNG TÂY (Asparagus officinalis L.) TẠI KHÁNH HOÀ
Kết quả nghiên cứu đã xác định được tác nhân gây bệnh tàn lụi trên cây măng tây tại Khánh Hòa là nấm Phomopsis asparagi (Sacc.) (Diaporthe asparagi). Triệu chứng của bệnh tàn lụi trên cây măng tây: Trên thân non và măng: Vết bệnh là các đốm nhỏ màu nâu nhạt hoặc tím. Vết bệnh mở rộng thành vết dài màu nâu sẫm, hơi lõm, có viền màu tím đỏ. Nhiều vết bệnh liên kết lại gây nứt, nát mô vỏ, làm thân bị yếu. Thân bị khô héo và gãy ngang tại vị trí có vết bệnh. Trên cành, lá: Các cành và lá nhỏ bị bệnh chuyển vàng, khô cháy và rụng sớm. Trên cây già: Các thân già xuất hiện vết bệnh kéo dài dọc theo thân, gây khô nứt và làm toàn bộ thân bị tàn lụi sớm. Khi bệnh nặng, cả bụi măng tây bị vàng, khô héo. Đặc điểm của nấm Phomopsis asparagi (Sacc.): trên mô bệnh thành thục thường thấy các chấm đen nhỏ là quả cành (pycnidia) của nấm. Trên môi trường PDA, tản nấm ban đầu có màu trắng đến xám nhạt, bề mặt mịn, sau đó chuyển dần sang màu nâu sẫm. Tản nấm phát triển nhanh, phủ kín đĩa, rìa tản nấm hơi gợn sóng, trên bề mặt xuất hiện các hạch nấm nhỏ màu sẫm và những chấm đen li ti là quả cành. Quả cành có dạng cầu đến bán cầu, màu nâu đen đến đen sẫm, bên trong chứa bào tử và có một lỗ mở để giải phóng bào tử. Bào tử phân sinh dạng α (alpha conidia) có dạng hình thoi đến bầu dục, trong suốt, không vách ngăn và thường chứa một đến hai giọt dầu nhỏ.
Nguyễn Văn Chính, Hà Viết Cường, Phan Công Kiên, Mai Văn Hào, Võ Thị Kim Trâm
ĐỊNH DANH TÁC NHÂN GÂY BỆNH ĐỐM LÁ Ở CÂY ỚT (Capsicum annuum L.) TẠI XÃ MƯỜNG KHƯƠNG, TỈNH LÀO CAI
Bệnh đốm lá là dịch hại thường gặp trên cây ớt tại xã Mường Khương (Lào Cai), gây ảnh hưởng đáng kể đến sinh trưởng và năng suất. Nghiên cứu này tập trung nhận diện tác nhân gây bệnh thông qua quan sát triệu chứng ngoài đồng, đặc điểm hình thái và giải trình tự vùng gen ITS (Internal Transcribed Spacer). Kết quả điều tra cho thấy mức độ xuất hiện của bệnh khá cao, với 80 - 90% số vườn bị nhiễm. Triệu chứng điển hình trên lá là các đốm nhỏ có quầng vàng, sau đó phát triển thành vết hoại tử màu nâu đến xám, có viền sẫm và vòng đồng tâm, các vết bệnh liên kết làm cháy lá và rụng lá. Nấm phân lập trên môi trường PDA có khuẩn lạc màu trắng chuyển dần sang xám hoặc nâu sẫm; bào tử hình chùy hoặc hình quả lê, màu nâu, có 4 - 5 vách ngăn ngang và 0 - 3 vách ngăn dọc, thường tạo thành chuỗi, đặc trưng của chi Alternaria. Thử nghiệm gây nhiễm nhân tạo cho thấy chủng nấm phân lập có khả năng tái tạo triệu chứng bệnh điển hình trên lá ớt khỏe và đáp ứng nguyên lý Koch. Phân tích trình tự vùng ITS của chủng ClMK01 cho thấy mức độ tương đồng 100% với các chủng Alternaria alternata trên GenBank. Kết hợp dữ liệu hình thái, khả năng gây bệnh và phân tích phân tử, xác định tác nhân gây bệnh đốm lá trên cây ớt tại Mường Khương thuộc loài Alternaria alternata.
Ong Xuân Phong, Cao Bá Cường, Mai Thị Hồng, Phạm Thị Bích Hà, Nguyễn Thị Minh Phương, Nguyễn Văn Thiệp, Chu Đức Hà, La Việt Hồng