Giáo dục khai phóng trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo: tiếp cận từ nguyên lý thống nhất lịch sử - logic

Tóm tắt

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo tạo sinh (Generative AI), đặc biệt là các mô hình ngôn ngữ lớn, đang làm thay đổi môi trường học tập và phương thức tiếp cận tri thức của con người. Bên cạnh việc mở rộng khả năng tiếp cận và xử lý thông tin, AI cũng đặt ra những thách thức mới đối với hoạt động nhận thức khi người học có xu hướng phụ thuộc vào các kết quả được tạo sinh mà không trải qua đầy đủ quá trình phân tích, phản biện và kiểm chứng. Trên cơ sở nguyên lý thống nhất giữa cái lịch sử và cái logic trong triết học Mác - Lênin, bài viết luận giải sự dịch chuyển sứ mệnh của giáo dục khai phóng trong kỷ nguyên AI, từ giải phóng con người khỏi sự thiếu hụt thông tin sang phát triển năng lực kiểm định và kiến tạo tri thức. Từ đó, bài viết đề xuất định hướng phương pháp kết hợp truy vấn Socratic với khung phân tích C-R-E (Claim – Reason – Evidence) nhằm tăng cường năng lực đánh giá và kiểm chứng tri thức trong môi trường học tập có sự hỗ trợ của AI.