TRUYỆN NGẮN TRƯỚC MẶT LÀ DÒNG SÔNG CỦA NGUYỄN MỘT TỪ GÓC NHÌN KÝ HIỆU HỌC

Tóm tắt

Ký hiệu học ngày càng khẳng định vị thế như một hướng tiếp cận hiệu quả trong nghiên cứu văn học nhờ khả năng bám sát cấu trúc ngôn ngữ văn bản mà vẫn gắn kết với bối cảnh văn hóa tạo nghĩa. Bài viết vận dụng mô hình ký hiệu học tam diện của Charles Sanders Peirce kết hợp với lý thuyết phân tầng nghĩa của Roland Barthes để giải mã hệ thống ký hiệu trong truyện ngắn Trước mặt là dòng sông của Nguyễn Một. Kết quả nghiên cứu cho thấy văn bản được tổ chức theo hai nhóm ký hiệu có quan hệ bổ sung: nhóm ký hiệu truyền thống (cây cuốc, ba đồng bạc cổ, nhà tre, rau muống) chủ yếu tạo lập mã văn hóa bản địa, trong đó nhà tre đạt tới tầng huyền thoại khi bản sắc địa phương được chuyển hóa thành giá trị phổ quát; nhóm ký hiệu ranh giới (dòng sông, hòm thư) đảm nhận chức năng kết nối và chuyển hóa, đồng thời biểu đạt hành trình trưởng thành và lựa chọn hiện sinh của nhân vật. Qua đó, nghiên cứu không chỉ góp phần khẳng định giá trị nghệ thuật của tác phẩm Trước mặt là dòng sông trong dòng chảy văn học Việt Nam đương đại, mà còn minh chứng cho hiệu quả của việc vận dụng lý thuyết ký hiệu học trong khám phá những vỉa tầng của văn bản văn học.