Dấu ấn văn tự Hán - Nôm trong cấu trúc ngôn ngữ của Cải dịch Nhị độ mai của Đặng Xuân Bảng

Tóm tắt

Bài viết khảo sát dấu ấn Hán - Nôm trong cấu trúc ngôn ngữ của Cải dịch Nhị độ mai (Đặng Xuân Bảng) từ góc nhìn diễn ngôn - cấu trúc. Trong bối cảnh tác phẩm được sáng tác bằng chữ Nôm nhưng chưa có bản phiên âm - dịch thuật quốc ngữ hoàn chỉnh và chuẩn hóa, nghiên cứu tiếp cận văn bản như một chỉnh thể ngữ liệu nhằm nhận diện cơ chế bảo lưu hệ hình tư duy Hán học trong lòng thể thơ lục bát. Trên cơ sở khung lý thuyết về văn tự hóa [3, 4] và tiếp xúc ngôn ngữ [6], bài viết phân tích 1.916 dòng thơ theo bốn bình diện: (i) hệ thống song tiết Hán Việt và xu hướng danh hóa; (ii) mô hình cú pháp song đối và tư duy nhị nguyên; (iii) hiện tượng “nhịp điệu văn tự hóa” trong tổ chức vận luật; (iv) sự phân bố bất đối xứng của các đặc trưng này theo không gian tự sự. Kết quả cho thấy lớp từ Hán Việt vận hành như một tiểu hệ thống định chuẩn, chi phối các phạm trù luân lý, thể chế và siêu hình, đồng thời tái cấu trúc nhịp điệu và tổ chức giá trị của văn bản. Nghiên cứu góp phần làm rõ tính liên tục của cấu trúc tri nhận trong quá trình chuyển đổi văn tự ở văn học Việt Nam trung đại.