Các vấn đề đạo đức trong mô hình hóa sự lan truyền thông tin: Góc nhìn từ khoa học xã hội tính toán

Tóm tắt

Mô hình hóa quá trình lan truyền thông tin là một hướng tiếp cận quan trọng trong Khoa học xã hội tính toán (Computational Social Science – CSS), giúp làm sáng tỏ cách các tương tác trên nền tảng số định hình hành vi tập thể. Mặc dù các phương pháp mô hình hóa lan truyền ngày càng được ứng dụng rộng rãi, các khía cạnh đạo đức như quyền riêng tư, sự đồng thuận có hiểu biết, tính minh bạch và các thiên lệch tiềm ẩn vẫn chưa được quan tâm đầy đủ, đặc biệt trong các hệ sinh thái số mới nổi như Việt Nam. Bài báo này phân tích các thách thức đạo đức trong nghiên cứu lan truyền thông tin và làm rõ vai trò của chúng trong việc bảo đảm công bằng, trách nhiệm giải trình và liêm chính khoa học. Thông qua việc tổng hợp các nghiên cứu quốc tế và xem xét đặc điểm của bối cảnh số trong nước, bài báo đề xuất các nguyên tắc đạo đức cốt lõi nhằm định hướng thực hành CSS có trách nhiệm, đồng thời hỗ trợ các nghiên cứu tương lai về mô hình hóa lan truyền thông tin được dẫn dắt bởi các cân nhắc đạo đức.