Thuế tối thiểu toàn cầu – nhận diện rủi ro từ IFRS 10, cấu trúc pháp lí quốc tế và các mô hình đầu tư xuyên biên giới: Thực trạng và kiến nghị chính sách

Tóm tắt

Năm 2025 đánh dấu giai đoạn triển khai rộng rãi thuế tối thiểu toàn cầu được hơn 140 quốc gia và vùng lãnh thổ trong Diễn đàn hợp tác BEPS (Inclusive Framework) cam kết áp dụng, làm dấy lên tranh luận liên quan đến việc xác định phạm vi hợp nhất và nhận diện đơn vị hợp thành (Constituent Entities – CE). Trong bối cảnh đó, rủi ro né tránh thuế thông qua cấu trúc liên doanh (Joint Venture – JV), quyền kiểm soát mềm (soft control), phân tán quyền biểu quyết để thoát khỏi quy định hợp nhất theo IFRS 10 (International Financial Reporting Standards 10). Ngoài ra, việc tái cấu trúc đa tầng (hệ thống nhiều lớp công ty trong cùng tập đoàn) ngày càng gia tăng. Việt Nam – quốc gia thu hút FDI (Foreign Direct Investment) lớn – đã ban hành Nghị định số 236/2025/NĐ-CP để nội luật hóa quy tắc GloBE (Global Anti-Base Erosion Rules), đặt ra yêu cầu hài hòa giữa chuẩn mực kế toán quốc tế và pháp luật thuế nội địa, đặc biệt trong việc xác định đơn vị hợp thành của tập đoàn mẹ tối cao (Ultimate Parent Entity – UPE). Bài báo này phân tích các rủi ro nảy sinh từ sự phức tạp của cấu trúc pháp lí và kế toán trong các tập đoàn đa quốc gia, đồng thời đề xuất giải pháp giúp Việt Nam đảm bảo tính minh bạch, phòng ngừa né tránh thuế và nâng cao hiệu quả thực thi GMT (Global Minimum Tax) bởi một thực trạng cạnh tranh thuế toàn cầu ngày càng gay gắt.