Ngự y Nguyễn Hạnh và bài thuốc “Gia vị Hoắc hương chính khí tán” trong phòng chống dịch tả vào năm Tự Đức thứ 12 (1859)

Tóm tắt

Nguyễn Hạnh (1805-1874) là một vị quan ngự y nổi tiếng trong lịch sử phong kiến Việt Nam, dưới triều đại nhà Nguyễn (1802-1945). Tên tuổi của ông gắn liền với những sự kiện quan trọng của đất nước, đặc biệt là trong công tác y tế, dịch tễ. Trong Thái y viện triều Nguyễn, sự nghiệp của ông trải qua dưới triều đại của vua Tự Đức (1829-1883), được vua phong làm Trung Thuận Đại phu Thái y viện Viện sứ (1857), chịu trách nhiệm cao nhất trong công tác chăm sóc, điều trị sức khỏe cho nhà vua, hoàng tộc cũng như trong vấn đề quản lý y tế của nhân dân. Điểm đáng chú ý trong sự nghiệp của ông là công tác phòng chống bệnh dịch tả (năm 1859 tức năm Tự Đức thứ 12) - một chứng bệnh nan y thời bấy giờ với những bài thuốc được chính tay ông sáng tạo và được vua phê chuẩn ban hành ra đại chúng để ngăn ngừa bệnh dịch. Bài thuốc “Gia vị Hoắc hương chính khí tán ” là một trong những bài thuốc đó, đây là một bài thuốc cổ phương gia giảm, được ứng dụng rộng rãi trong điều trị các bệnh lý tiêu hóa trong các y văn cổ điển cho đến những bằng chứng về tác dụng dược lý hiện đại. Tuy nhiên, nếu xét trong tình hình lúc bấy giờ, hiệu quả điều trị của bài thuốc này vẫn còn là một dấu hỏi lớn và những sử liệu về vấn đề này vẫn còn khá hạn chế. Nếu đứng trên phương diện lịch sử y học, đây là một bài thuốc rất có giá trị bởi vì nó vẫn còn được lưu giữ và có bằng chứng khoa học cho đến ngày nay, là tiền đề cho những nhà nghiên cứu về sau đi sâu phân tích những khía cạnh khác về y học, về lịch sử và bối cảnh xã hội những năm cuối thế kỷ XIX tại Việt Nam để làm rõ hơn những đóng góp nổi bật của Ngự y Nguyễn Hạnh cho y học cung đình nói riêng và y học dân tộc Việt Nam nói chung.