Sơn mài đương đại: Cuộc cách tân chất liệu - từ nền tảng truyền thống đến những thực nghiệm mới

Tóm tắt

Bài viết này chỉ mang tính khảo sát, xuất phát từ một chuỗi quan sát từ năm 2022 - 2025 về sự chuyển dịch chất liệu trong thực hành sơn mài ở Việt Nam hiện nay. Để có tư liệu nghiên cứu, chúng tôi làm việc trực tiếp tại xưởng của một số nghệ sĩ trẻ ở Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội. Theo đó, có sự thay đổi rõ rệt trong cách họ tiếp cận chất liệu sơn mài của các nghệ sĩ. Nhiều nghệ sĩ không còn tập trung tuyệt đối với quy trình “chuẩn mực” của sơn ta, mà linh hoạt kết hợp với nhiều chất liệu mới. Những chất liệu mới được các nghệ sĩ tiếp nhận như: vóc làm từ composite, hoặc kết hợp mica, bột khoáng, nhựa trong, thậm chí có cả mảnh kim loại thu gom từ đồ điện tử cũ. Những thực nghiệm này xuất hiện ngày càng nhiều trong các triển lãm gần đây, đặt ra một câu hỏi: đâu là ranh giới giữa đổi mới và phá vỡ truyền thống? Và quan trọng hơn, khả năng bền vững của những tổ hợp chất liệu mới sẽ đi về đâu, phân tích các triển lãm và xu hướng nổi bật, bài viết chỉ ra cách thức mà vật liệu mới đã mở rộng khả năng biểu đạt, đồng thời nêu lên những vấn đề kỹ thuật và định danh chất liệu - hai câu chuyện đang được giới nghề thảo luận.