Khám phá các biểu trưng ẩn dụ về nhà và các mối quan hệ xã hội trong tiếng Anh và tiếng Việt: Một góc nhìn văn hóa

Tóm tắt

Nghiên cứu này khám phá cách thức khái niệm hóa ẩn dụ về “nhà” và các mối quan hệ xã hội trong tiếng Anh và tiếng Việt, dựa trên nền tảng lý thuyết ẩn dụ khái niệm (Conceptual Metaphor Theory – CMT). Sử dụng phương pháp hỗn hợp (mixed-methods), nghiên cứu kết hợp giữa phân tích định tính các ẩn dụ trong ngôn ngữ từ các kho ngữ liệu và từ điển, cùng với dữ liệu định lượng thu thập từ bảng khảo sát 70 người tham gia nghiên cứu (bao gồm người bản ngữ và người song ngữ). Kết quả chỉ ra các khuynh hướng ẩn dụ mang tính văn hóa đặc thù: ẩn dụ trong tiếng Việt có xu hướng dựa trên hình ảnh kiến trúc và thiên nhiên (ví dụ: GIA ĐÌNH LÀ NGÔI NHÀ), phản ánh các giá trị tập thể như trật tự tôn ti, an toàn và sự phụ thuộc lẫn nhau; ngược lại, các ẩn dụ trong tiếng Anh chủ yếu mang tính hành trình hoặc cảm xúc (ví dụ: TÌNH YÊU LÀ MỘT HÀNH TRÌNH), hướng đến chủ nghĩa cá nhân và sự phát triển bản thân. Các ẩn dụ này không chỉ là phương tiện biểu đạt trong ngôn ngữ học, mà còn phản ánh nhận thức xã hội – văn hóa sâu sắc. Nghiên cứu mang lại giá trị cho lĩnh vực ngôn ngữ học tri nhận liên văn hóa, khi cung cấp cái nhìn sâu hơn về cách văn hóa trung gian định hình nhận thức về sự gắn bó, bản sắc, và các mối quan hệ giữa con người thông qua ẩn dụ.