Thực trạng và giải pháp cho vấn đề xuất bản “Săn mồi” hiện nay

Tóm tắt

Bài viết tổng hợp thông tin về xuất bản "săn mồi", một hiện tượng phức tạp trong giới học thuật hiện nay. Xuất bản săn mồi là mô hình kinh doanh trục lợi bằng cách thu phí đăng bài từ các tác giả nhưng không đảm bảo chất lượng của các quy trình biên tập, phản biện và xuất bản. Tạp chí/ nhà xuất bản săn mồi thường mạo danh tạp chí uy tín và hứa hẹn thời gian xuất bản nhanh chóng chủ yếu nhằm thu lợi nhuận từ phí đăng bài. Vấn nạn này ngày càng gia tăng, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín khoa học và chất lượng công bố của các nhà nghiên cứu. Bài viết này được thực hiện nhằm nhận diện các đặc điểm của xuất bản “săn mồi”, phân tích nguyên nhân thúc đẩy sự phát triển của hiện tượng này, đồng thời đề xuất giải pháp phòng tránh cho cộng đồng học thuật với các bước như sau: (1) tổng hợp và phân tích tài liệu quốc tế và trong nước về xuất bản “săn mồi”; (2) khảo sát thực trạng nhận diện và phòng tránh tạp chí săn mồi tại một số trường đại học; và (3) thu thập kinh nghiệm thực tiễn từ các diễn đàn học thuật uy tín. Kết quả cho thấy các dấu hiệu nhận diện tạp chí săn mồi gồm: tên gọi dễ gây nhầm lẫn, quy trình bình duyệt không minh bạch, thông tin liên hệ/trụ sở không rõ ràng, ban biên tập giả mạo, email mời chào không chuyên nghiệp. Ngoài ra, do nhận thức của một bộ phận nhà nghiên cứu còn hạn chế, các giải pháp phòng tránh hiện nay chưa đủ mạnh nên việc nâng cao nhận thức, xây dựng công cụ nhận diện và kiểm soát chất lượng công bố là cần thiết để bảo vệ uy tín khoa học.