Tạp chí Xã hội học và Tâm lý học - Tâm lý học

VAI TRÒ CỦA CÁC NGUỒN LỰC TÂM LÝ CÁ NHÂN TRONG DỰ BÁO MỘT SỐ VẤN ĐỀ SỨC KHỎE TÂM THẦN CỦA THANH NIÊN THẾ HỆ Z

2026-03-10T09:16:35+07:00

Trong bối cảnh thế hệ Z phải đối diện với nhiều thách thức tâm lý - xã hội, nghiên cứu này kiểm định tác động của sáu nguồn lực tâm lý cá nhân (khả năng phục hồi, hy vọng, tự tin vào giá trị bản thân, tự chủ, lạc quan và sự chấp nhận) đối với ba khía cạnh sức khỏe tâm thần gồm hài lòng với cuộc sống, lạm dụng điện thoại và cảm giác cô đơn. Dữ liệu thu thập từ 689 thanh niên và phân tích hồi quy đa biến cho thấy sự chấp nhận nổi bật như yếu tố bảo vệ nhất quán, liên quan tích cực đến hài lòng cuộc sống và tiêu cực đến lạm dụng điện thoại cũng như cô đơn ở cả hai giới. Những phát hiện này nhấn mạnh vai trò thiết yếu của nguồn lực tâm lý cá nhân trong dự báo một số vấn đề sức khỏe tâm thần cho thanh niên thế hệ Z.

ĐỜI SỐNG TÂM LÝ CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG DI CƯ QUỐC TẾ HỒI HƯƠNG: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU

2026-03-10T09:20:58+07:00

Bài viết tổng quan có hệ thống các nghiên cứu trong và ngoài nước nhằm làm rõ đời sống tâm lý của người lao động di cư quốc tế hồi hương ở hai khía cạnh cảm xúc và sự thích ứng tâm lý. Dựa trên 18 tài liệu được lựa chọn từ các cơ sở dữ liệu khoa học và báo cáo nghiên cứu, đánh giá của các tổ chức giai đoạn 2014 - 2024, nghiên cứu tổng hợp các bằng chứng về trải nghiệm cảm xúc và sự thích ứng tâm lý của người lao động di cư quốc tế hồi hương. Kết quả tổng quan cho thấy, người lao động hồi hương thường trải qua những trạng thái cảm xúc đa chiều và đối lập, với niềm vui đoàn tụ và tự hào khi trở về quê hương song hành cùng những khó khăn tâm lý như lo âu, trầm cảm, cảm giác xấu hổ, cô lập và khủng hoảng bản sắc trong giai đoạn đầu trở về, đặc biệt khi mất vai trò nghề nghiệp hoặc vị thế xã hội. Tuy nhiên, các yếu tố bảo vệ như hỗ trợ gia đình, kết nối cộng đồng, niềm tin tôn giáo và khả năng phục hồi cá nhân giúp thúc đẩy sự ổn định cảm xúc và thích ứng tích cực. Sự thích ứng tâm lý được xác định là trụ cột trung tâm của tái hòa nhập bền vững, chịu ảnh hưởng bởi cả yếu tố cá nhân (chuẩn bị hồi hương, năng lực ứng phó) và yếu tố xã hội (mạng lưới hỗ trợ, sự thừa nhận xã hội). Nghiên cứu nhấn mạnh nhu cầu tích hợp chăm sóc sức khỏe tâm thần và tham vấn tâm lý - xã hội vào chính sách hỗ trợ người lao động di cư hồi hương, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống và tính bền vững của hồi hương tại Việt Nam. Kết quả tổng quan nghiên cứu này góp phần cung cấp bằng chứng thực tiễn cho việc phát triển chính sách hỗ trợ tâm lý - xã hội đối với người di cư lao động hồi hương tại Việt Nam.

ẢNH HƯỞNG CỦA TRẢI NGHIỆM THƠ ẤU ĐẾN SỨC KHỎE TÂM THẦN CỦA NGƯỜI TRƯỞNG THÀNH TRẺ TUỔI

2026-03-10T09:25:16+07:00

Nghiên cứu khảo sát mối liên hệ giữa trải nghiệm thơ ấu và sức khỏe tâm thần ở 787 người trưởng thành trẻ tuổi. Kết quả cho thấy đa số người tham gia có nhiều trải nghiệm thơ ấu thuận lợi, trong khi trải nghiệm thơ ấu bất lợi ở mức trung bình thấp. Khi phân tích theo ba mức độ sức khỏe tâm thần (hưng thịnh, vừa phải và uể oải), trải nghiệm thơ ấu thuận lợi cho thấy tác động tích cực rõ rệt đến sức khỏe tâm thần ở cả ba nhóm, đặc biệt nổi bật ở nhóm sức khỏe tâm thần uể oải. Ngược lại, trải nghiệm thơ ấu bất lợi chỉ có ảnh hưởng tiêu cực nhẹ và không ổn định. Mô hình hồi quy toàn mẫu chỉ ra rằng trải nghiệm thơ ấu thuận lợi là yếu tố dự báo mạnh hơn đáng kể so với trải nghiệm thơ ấu bất lợi, với hệ số chuẩn hóa gần gấp ba lần. Kết quả nhấn mạnh vai trò bảo vệ của trải nghiệm thơ ấu thuận lợi đối với sức khỏe tâm thần và gợi mở hướng tiếp cận toàn diện trong nghiên cứu và can thiệp: không chỉ nhận diện tổn thương, mà còn phát huy các nguồn lực tích cực từ thời thơ ấu.

MỐI LIÊN HỆ GIỮA KIỂM SOÁT TÂM LÝ CỦA CHA MẸ VÀ CẢM NHẬN HẠNH PHÚC CỦA THANH THIẾU NIÊN

2026-03-10T09:30:16+07:00

Nghiên cứu nhằm khám phá mối quan hệ giữa kiểm soát tâm lý của cha mẹ và cảm nhận hạnh phúc của thanh thiếu niên, thông qua nghiên cứu 664 thanh thiếu niên trong độ tuổi từ 12 đến 18 tại tỉnh Bắc Ninh và thành phố Hà Nội. Trong nghiên cứu này, chúng tôi đã sử dụng ba công cụ đo lường hạnh phúc: thang đo Hài lòng với cuộc sống (SWLS), thang đo Hạnh phúc tinh thần (Warwick-Edinburgh - WEMWBS) và thang đo Hạnh phúc phụ thuộc (HIS). Thêm vào đó, thang đo Kiểm soát tâm lý - thiếu tôn trọng (PCDS) đã được sử dụng để đánh giá mức độ kiểm soát tâm lý của cha mẹ trong gia đình. Kết quả nghiên cứu cho thấy kiểm soát tâm lý của cha và mẹ có tương quan nghịch đối với hạnh phúc của thanh thiếu niên. Kiểm soát tâm lý của cha và mẹ đều ảnh hưởng nhiều nhất đến hài lòng với cuộc sống, sau đó là đến hạnh phúc tinh thần và ảnh hưởng ít nhất đến hạnh phúc phụ thuộc. Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giảm kiểm soát tâm lý của cha mẹ nhằm nâng cao hạnh phúc cho thanh thiếu niên.

ẢNH HƯỞNG CỦA TRẢI NGHIỆM CẢM XÚC ĐẾN GẮN KẾT TRƯỜNG HỌC Ở HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ TỈNH QUẢNG NGÃI

2026-03-10T09:34:06+07:00

Nghiên cứu đã tiến hành khảo sát trên 759 học sinh trung học cơ sở tại tỉnh Quảng Ngãi nhằm đánh giá ảnh hưởng của trải nghiệm cảm xúc đến gắn kết trường học. Phân tích gồm mô tả, tương quan Pearson và hồi quy bội tuyến tính. Kết quả cho thấy gắn kết trường học tương quan thuận với trải nghiệm cảm xúc tích cực và tương quan nghịch với trải nghiệm cảm xúc tiêu cực. Mô hình hồi quy giải thích 16,0% phương sai gắn kết trường học. Cảm xúc tích cực dự báo tăng gắn kết trường học trong khi cảm xúc tiêu cực dự báo giảm gắn kết trường học. Kết quả gợi ý rằng việc nuôi dưỡng trải nghiệm cảm xúc tích cực và đồng thời giảm thiểu cảm xúc tiêu cực là đòn bẩy khả thi để nâng cao mức độ gắn kết trường học ở học sinh trung học cơ sở.

THỰC TRẠNG ỨNG PHÓ BỊ ĐỘNG CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ THI VÀO LỚP 10 VỚI CĂNG THẲNG TÂM LÝ

2026-03-10T09:38:15+07:00

Nghiên cứu ứng phó bị động của học sinh trung học cơ sở thi vào lớp 10 được khảo sát trên 307 học sinh tại thành phố Hà Nội. Kết quả cho thấy có đa số học sinh không sử dụng hình thức ứng phó bị động, chỉ có gần 1/4 học sinh có sử dụng hình thức ứng phó này nhưng ở mức thấp. Học sinh được khảo sát cho biết các em ít cô lập bản thân khi gặp căng thẳng tâm lý. Những lúc như vậy các em muốn giao tiếp với bạn bè, người thân gia đình và thầy cô giáo. Học sinh cũng không có hành động lảng tránh khi gặp căng thẳng tâm lý. Tuy nhiên, cách ứng phó bằng hành động không lảng tránh ở mức độ không cao.

NGUỒN LỰC TÂM LÝ NHƯ MỘT YẾU TỐ TRUNG GIAN TRONG MỐI QUAN HỆ GIỮA CĂNG THẲNG THÀNH TÍCH HỌC TẬP VÀ SỨC KHỎE TÂM THẦN Ở VỊ THÀNH NIÊN

2026-03-10T09:44:34+07:00

Nghiên cứu này nhằm kiểm định vai trò trung gian của các nguồn lực tâm lý cá nhân trong mối quan hệ giữa căng thẳng thành tích học tập và sức khỏe tâm thần ở học sinh trung học tại Việt Nam trên nhóm mẫu gồm 375 học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông tại Hà Nội. Các công cụ được sử dụng bao gồm thang đo Điểm mạnh và khó khăn (SDQ), thang đo Lòng tự trọng Rosenberg, thang đo Cái tôi hiệu quả tổng quát (GSE), thang đo Khả năng phục hồi tâm lý rút gọn và thang đo Sự kiện căng thẳng thành tích học tập. Phân tích cho thấy căng thẳng thành tích học tập có mối liên hệ thuận với các vấn đề sức khỏe tâm thần, đồng thời có mối liên hệ nghịch với lòng tự trọng, cái tôi hiệu quả và khả năng phục hồi tâm lý. Kết quả kiểm định trung gian cho thấy lòng tự trọng và cái tôi hiệu quả đóng vai trò trung gian có ý nghĩa trong mối quan hệ giữa căng thẳng thành tích học tập và sức khỏe tâm thần, trong khi khả năng phục hồi tâm lý không thể hiện vai trò trung gian. Hiệu ứng trực tiếp của căng thẳng thành tích học tập đối với sức khỏe tâm thần vẫn còn ý nghĩa, phản ánh ảnh hưởng đồng thời của cả trực tiếp và gián tiếp. Kết quả nghiên cứu khẳng định tầm quan trọng của các nguồn lực tâm lý, đặc biệt là lòng tự trọng và cái tôi hiệu quả, như những yếu tố bảo vệ trước tác động tiêu cực của căng thẳng thành tích học tập, đồng thời gợi ý các chương trình can thiệp học đường cần chú trọng phát triển nguồn lực tâm lý song song với các biện pháp quản lý và giảm thiểu căng thẳng.

TÁC ĐỘNG CỦA SỰ KHÍCH LỆ TỪ CHA MẸ TRONG HỌC TẬP TỚI LO ÂU HỌC TẬP CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

2026-03-10T09:49:27+07:00

Mục đích của nghiên cứu này nhằm tìm hiểu mối liên hệ giữa sự khích lệ từ cha mẹ và mức độ lo âu học tập của học sinh. Mẫu nghiên cứu gồm 400 học sinh trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Hà Nội, trong đó 39,8% giới tính nam, 56,5% giới tính nữ và 3,8% giới tính khác. Mức độ lo âu trong học tập của học sinh được đánh giá bằng thang đo Lo âu học tập (The Academic Anxiety Scale) của Jerrell Cassady (2020); sự khích lệ của cha mẹ dành cho con cái ở các khía cạnh nội dung, hình thức khích lệ và sự phù hợp hay không phù hợp của sự khích lệ với trẻ được nhóm thiết kế dựa trên các tài liệu hiện có. Kết quả cho thấy, 91,2% học sinh báo cáo mức độ lo âu trong học tập ở các mức độ khác nhau; 13,2% sự biến thiên của lo âu trong học tập được giải thích bởi các chiều cạnh khác nhau của khích lệ. Sự khích lệ không phù hợp của cha mẹ về năng lực của học sinh tác động mạnh nhất tới lo âu học tập của các em (β = 0,16), tiếp theo là khích lệ không phù hợp về cảm xúc và mong muốn của học sinh với hệ số hồi quy lần lượt là β = 0,14 và β = 0,12. Kết quả nghiên cứu gợi ý rằng sự khích lệ từ cha mẹ dành học sinh trong học tập cần chú ý tới yếu tố phù hợp với cá nhân học sinh.

MỐI LIÊN HỆ GIỮA PHONG CÁCH LÀM CHA MẸ VÀ ĐỘNG CƠ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

2026-03-10T09:53:59+07:00

Nghiên cứu này tập trung phân tích mối liên hệ giữa phong cách nuôi dạy con của cha mẹ và động cơ học tập của học sinh trung học phổ thông trong bối cảnh Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cho thấy động cơ học tập của học sinh mang tính kết hợp giữa yếu tố nội tại và bên ngoài, phản ánh đặc trưng của môi trường học đường định hướng thành tích nhưng vẫn duy trì nhu cầu tri thức. Sự hỗ trợ tự chủ, nồng ấm và sự tham gia của cha mẹ có ảnh hưởng tích cực đến động cơ nội tại và giúp giảm nguy cơ không động cơ, trong đó mẹ thể hiện vai trò nổi bật hơn trong việc khơi gợi hứng thú học tập, còn cha có vai trò bảo vệ và củng cố giá trị học tập. Nghiên cứu khẳng định phong cách nuôi dạy dân chủ - kết hợp giữa kỳ vọng hợp lý và tôn trọng tự chủ - là yếu tố then chốt giúp nuôi dưỡng động cơ học tập bền vững, đồng thời gợi mở hướng can thiệp cho gia đình và nhà trường nhằm phát triển hài hòa động lực học tập của học sinh.

TÁC ĐỘNG CỦA CÁC NGUỒN LỰC TÂM LÝ TỚI NGHIỆN ĐIỆN THOẠI THÔNG MINH CỦA HỌC SINH THẾ HỆ Z

2026-03-10T09:58:15+07:00

Trong bối cảnh việc sử dụng công nghệ số (trong đó có điện thoại thông minh) đã trở thành một thiết yếu trong đời sống của con người, đặc biệt là đối với thế hệ sinh ra với công nghệ số - thế hệ Z, việc thế hệ này sử dụng quá mức và có những biểu hiện của nghiện điện thoại thông minh (gọi tắt là điện thoại) là điều đáng lo ngại của các bậc phụ huynh và các nhà chuyên trách. Với mục đích tìm hiểu sự tác động của các nguồn lực tâm lý tới nghiện điện thoại ở học sinh thế hệ Z, nghiên cứu tiến hành khảo sát trên 375 học sinh trung học tại Hà Nội. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng, trong mô hình hồi quy đơn biến, từng nguồn lực tâm lý đều giúp giảm mức độ nghiện điện thoại ở học sinh. Tuy vậy, khi kết hợp đồng thời các nguồn lực này trong mô hình hồi quy đa biến, chỉ có sự tự tin vào năng lực bản thân và khả năng hồi phục của học sinh mới có tác động có ý nghĩa. Kết quả này không chỉ nhấn mạnh đến vai trò của các nguồn lực tâm lý, nó còn là gợi ý cho việc thực hiện các biện pháp can thiệp nhằm giảm thiểu, cải thiện tình trạng nghiện điện thoại ở học sinh thế hệ Z.