Tạp chí Nghiên cứu Văn hoá Việt Nam

LỄ CẦU MƯA CỦA NGƯỜI THÁI: TỪ NGHI LỄ SINH KẾ ĐẾN SẢN PHẨM VĂN HÓA TRONG NỀN KINH TẾ DI SẢN

Phạm Đặng Xuân Hương — 2026-02-27

Bài viết nghiên cứu sự phục hồi và chuyển hóa nghi lễ Cầu mưa (xên xó phốn) của cộng đồng người Thái ở Mường Sang, Mộc Châu - một thực hành tín ngưỡng nông nghiệp truyền thống gắn liền với sinh kế dựa vào lúa nước, ngô và cây ăn quả. Sau một thời gian dài gián đoạn, nghi lễ này được tổ chức lại vào năm 2011 và dần được tái định vị như một sản phẩm văn hóa phục vụ du lịch, trước khi được ghi danh trong danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Việc chuyển đổi Cầu mưa từ một thực hành gắn bó hữu cơ với chu trình mùa vụ và hệ sinh thái địa phương sang một hình thái trình diễn văn hóa cho thấy sự thay đổi trong chức năng xã hội và biểu tượng của nghi lễ. Từ chỗ là một nghi thức thiết thân trong hoạt động sản xuất, Cầu mưa nay trở thành một phần của nền kinh tế biểu tượng - nơi hình ảnh, sự kiện và tập tục được tổ chức, sắp đặt và tiêu thụ. Sự chuyển hóa này không chỉ tái cấu trúc cách thức thực hành nghi lễ, mà còn định hình lại cách cộng đồng diễn giải, thương thảo và trình hiện bản sắc văn hóa của chính mình trong bối cảnh hiện đại.

NGHỆ THUẬT CÔNG CỘNG KẾT NỐI DI SẢN VÀ KINH TẾ TRẢI NGHIỆM

Vũ Tú Quỳnh — 2026-02-27

Từ chỗ được xem là một hình thức nghệ thuật ngoài trời để trang trí hay làm đẹp cảnh quan, nghệ thuật công cộng đang dần trở thành một không gian kết nối đa chiều. Dựa trên quan điểm về di sản sống (Laurajane Smith 2006) và kinh tế trải nghiệm (B. Joseph Pine II, James H. Gilmore 2022), bài viết chỉ ra rằng nghệ thuật công cộng có khả năng tái tạo di sản bằng ngôn ngữ nghệ thuật đương đại, tạo ra những trải nghiệm văn hoá trực quan và có tính tương tác. Vừa mang giá trị thẩm mỹ, vừa tạo được hiệu ứng xã hội, nghệ thuật công cộng như một diễn đàn mở, để di sản không chỉ được bảo tồn mà còn được chuyển hóa thành giá trị trải nghiệm gắn với lợi ích kinh tế. Khi thiết lập mối quan hệ giữa nghệ thuật công cộng với di sản và trải nghiệm trong một chỉnh thể, nghiên cứu này phân tích nghệ thuật công cộng không chỉ như một hiện tượng nghệ thuật, mà như một thực hành văn hóa kết nối di sản và kinh tế trải nghiệm. Nghiên cứu một số dự án nghệ thuật công cộng ở Hà Nội, Việt Nam, bài viết nhấn mạnh vai trò của nghệ thuật công cộng như một không gian kết nối di sản và trải nghiệm, ký ức và hiện tại, giá trị văn hoá và giá trị kinh tế.

GIÁ TRỊ NHÂN VĂN CỦA HIỆN TƯỢNG TIN-THỜ HỒ CHÍ MINH

Nguyễn Ngọc Mai — 2026-02-27

Bài viết tập trung phân tích những giá trị nhân văn được thể hiện trong những tài liệu lưu hành nội bộ, còn gọi là “kinh sách” do chính các chủ thể đang thực hành tin – thờ Hồ Chí Minh viết ra; đồng thời xem xét các thực hành tu tập của các cộng đồng tin – thờ Hồ Chí Minh ở Việt Nam hiện nay và những câu chuyện đời sống của các hội viên. Qua đó, bài viết góp phần cung cấp một góc nhìn khách quan và khoa học về hiện tượng tin – thờ Hồ Chí Minh trong đời sống tin thần của của các cộng đồng hội viên nói riêng và của người Việt nói chung.

TÍN NGƯỠNG CẦU AN TRONG XÃ HỘI ĐƯƠNG ĐẠI QUA LỄ HỘI KỲ YÊN Ở ĐÌNH BÌNH THỦY (AN GIANG)

Phạm Tấn Thông — 2026-02-27

Lễ hội Kỳ yên là một trong những sinh hoạt tín ngưỡng dân gian tiêu biểu của người Việt, phản ánh nhu cầu tâm linh, niềm tin và sức mạnh tinh thần của cộng đồng trước những biến động và thách thức trong đời sống. An Giang, vùng đất được xem là “địa linh nhân kiệt”, với văn hóa tín ngưỡng phong phú, đa dạng, trong đó lễ hội Kỳ yên ở đình Bình Thủy được xem là một trong những lễ hội lớn, lâu đời và tiêu biểu của địa phương. Lễ hội Kỳ yên bao gồm các nghi thức cúng tế Thần Thành hoàng, các thực hành cầu an của người dân, hoạt động giao lưu văn hóa, giải trí, thể thao thể hiện rõ sự gắn kết cộng đồng và sức sống của văn hóa tín ngưỡng trong xã hội đương đại. Trên cơ sở tư liệu điền dã dân tộc học, bài viết này góp phần nhận diện đặc trưng văn hóa tín ngưỡng của địa phương, đồng thời làm rõ vai trò của lễ hội truyền thống trong đời sống văn hoá, tinh thần của người dân.

QUẢN LÝ DI SẢN LỄ HỘI TRUYỀN THỐNG Ở LÀNG VEN ĐÔ HUẾ TRONG BỐI CẢNH ĐÔ THỊ HÓA

Nguyễn Thị Hoài Phúc — 2026-02-27

Quá trình đô thị hóa tại thành phố Huế đã và đang làm thay đổi mạnh mẽ không gian văn hóa của các làng ven đô, đặc biệt trong bối cảnh các đơn vị hành chính nông thôn được chuyển hóa thành phường. Sự thay đổi này tác động trực tiếp đến việc bảo tồn và quản lý di sản văn hóa phi vật thể, trong đó có lễ hội truyền thống, một loại hình văn hóa mang đậm bản sắc địa phương. Thông qua nghiên cứu trường hợp hai làng ven đô là Thai Dương Hạ và Hải Nhuận, bài viết phân tích thực trạng tổ chức và quản lý lễ hội truyền thống trong bối cảnh đô thị hóa, trên cơ sở đó chỉ ra những tồn tại, thách thức trong quá trình quản lý di sản lễ hội nói chung ở các làng ven đô Huế như sự suy giảm vai trò tự quản của cộng đồng, xu hướng thương mại hóa và bất cập trong phối hợp giữa các cấp quản lý.

NGƯỜI HOA Ở NAM ĐỊNH (CŨ) QUA TƯ LIỆU HÁN NÔM

Phan Thị Hoa Lý — 2026-02-27

Bài viết khảo cứu hệ thống tư liệu Hán Nôm địa phương, bao gồm: thần tích, ngọc phả, gia phả, câu đối, địa phương chí… qua đó, phục dựng bức tranh về lịch sử di cư của người Hoa đến tỉnh Nam Định cũ (nay là tỉnh Ninh Bình). Bài viết cho thấy, người Hoa không chỉ xuất hiện sớm ở Nam Định mà còn để lại dấu ấn rõ nét trong đời sống kinh tế, văn hóa - xã hội của vùng đất này.

TỤC MỪNG SINH NHẬT HẬU THẦN QUA VĂN BIA THẾ KỶ XVII-XVIII Ở HUYỆN HIỆP HÒA, TỈNH BẮC GIANG (CŨ)

Trần Thị Thu Hường — 2026-02-27

Văn bia Hậu thần khắc ghi những thông tin có giá trị trong việc khảo cứu về văn hóa truyền thống, phong tục tín ngưỡng, đời sống kinh tế - xã hội của cộng đồng làng xã Việt Nam trong lịch sử, trong đó có tục chúc mừng sinh nhật Hậu thần. Bài viết dựa trên cơ sở nguồn thác bản văn bia Hậu thần thế kỷ XVII - XVIII ở huyện Hiệp Hòa, tỉnh Bắc Giang, góp phần tìm hiểu tục chúc mừng sinh nhật Hậu thần trong đời sống văn hóa cộng đồng làng xã xứ Kinh Bắc thời trung đại. Tục chúc mừng sinh nhật Hậu thần thể hiện sự tri ân của cộng đồng làng xã đối với các vị Hậu thần, người có công đức trợ giúp cộng đồng. Khi Hậu thần còn sống, vào ngày sinh nhật, địa phương làm lễ kính biếu chúc mừng sinh nhật Hậu thần để tỏ lòng biết ơn. Vậy là, lúc sinh thời Hậu thần được đối xử bằng lễ, khi mất đi người dân địa phương cũng dùng lễ để báo đáp.